Məişət zorakılığı uşaqların hüquqlarını necə pozur? Lənkəranda ictimai müzakirə konfransı keçirilib

Məişət zorakılığı çox vaxt yalnız böyüklər arasında baş verən problem kimi qəbul edilir. Halbuki onun ən ağır təsirlərini uşaqlar yaşayır: psixoloji travmalar, təhsildən geri qalma, erkən nikahlar və gələcək həyatlarına daşınan qorxu hissi... 16-17 avqust tarixlərində Lənkəranda keçirilən nəzəri-praktiki konfrans da məhz bu mövzunun aktuallığını gündəmə gətirib.

Tədbir “Qayğı” Uşaq Hüquqlarının Müdafiəsinə Yardım İctimai Birliyi tərəfindən, QHT-lərə Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə həyata keçirilən “Uşaq hüquqlarının pozulmasına səbəb olan məişət zorakılığına qarşı mübarizə” layihəsi çərçivəsində baş tutub.

Layihənin rəhbəri, ictimai birliyin sədri İntiqam Səfərov açılış nitqində uşaqların hüquqlarının qorunması istiqamətində ictimai müzakirələrin və maarifləndirmə fəaliyyətlərinin əhəmiyyətini vurğulayıb. Tədbirdə Lənkəran və ölkənin müxtəlif regionlarından, o cümlədən Bakı şəhərindən 20 nəfərdən çox qeyd olunan məsələ ilə bağlı birbaşa və ya dolayı məşğul olan müxtəlif təşkilatların nümayəndələri iştirak edib. Buda onların bir-biri ilə fikir mübadiləsi apararaq digər bölgələrdəki vəziyyət və yanaşmalarla bağlı daha detallı təssüratların yaranmasına dəstək olub.

Afiq Məlikov 2 gün ərzində iştirakçılarla “Azərbaycanda ailə dəyərləri, adət-ənənələr və müasirlik”, “Məişət zorakılığı, onun formaları və onlara qarşı mübarizə tədbirləri”, “Ailədaxili zorakılığa qarşı məsuliyyət – milli qanunvericilik və İstanbul Konvensiyası”, “Azərbaycanda nikahlar və boşanmalar: mövcud vəziyyət və cari statistika”, “Ailədə və cəmiyyətdə uşaqlar, uşaqlara qarşı qısnama və ayrı-seçkilik”, “Uşaqlara qarşı zorakılıq – BMT-nin Uşaq Hüquqları Konvensiyası” bağlı müzakirələr aparılıb.

Gender stereotipləri və erkən nikahlar

Tədbir erkən nikahların nisbətən daha çox yayıldığı Cənub bölgəsində keçirilib. Statistikalar göstərir ki, ənənəvi stereotiplər qız uşaqlarını hələ yetkinlik yaşına çatmamış ailə həyatına məcbur edir. Nəticədə onlar təhsildən uzaqlaşır, həm fiziki, həm də mənəvi zorakılığa məruz qalırlar.

Layihə eksperti Afiq Məlikov məişət zorakılığının fiziki, psixoloji, iqtisadi və emosional formalarını izah edib, ailədaxili zorakılığa qarşı milli qanunvericilik və beynəlxalq konvensiyaların müddəalarını iştirakçıların diqqətinə çatdırıb.

Rəqəmlərin göstərdiyi mənzərə

Tədbir zamanı iştirakçılara son illərdə paylaşılan statistikalar təqdim olunub. Bundan sonra statistikalar üzərindən zorakılığın səbəbləri, yaş və təhsilə görə zorakılığın törədilmə halları müzakirə olunub.  Statistikalara əsasən təhsilsiz və iqtisadi çətinlik yaşayan ailələrdə zorakılıq halları üstünlük təşkil edir.

Dövlət Statistika Komitəsinin son beş illik məlumatları nikah və boşanma sahəsində narahatedici tendensiyaları ortaya qoyur.

2018: 62 484 nikah, 14 857 boşanma (23,7 %)

2019: 63 869 nikah, 17 148 boşanma (26,8 %)

2020: 35 348 nikah, 14 628 boşanma (41,3 %)

2021: 56 314 nikah, 17 191 boşanma (30,5 %)

2022: 61 939 nikah, 15 983 boşanma (25,8 %)

2023: 54 200 nikah, 21 688 boşanma (40 %)

2024: 49 508 nikah, 21 384 boşanma (43,1 %)

Əgər 2018-ci ildə boşanma faizi 23,7% idisə, 2024-cü ildə bu göstərici 43,1%-ə yüksəlib. Başqa sözlə, hər iki nikahdan biri boşanma ilə nəticələnir.

Xüsusilə 2020 və 2023-cü illərdə boşanma faizlərinin 40%-i keçməsi ailələrdə mövcud olan dərin sosial problemlərin göstəricisi kimi qiymətləndirilir. Ekspertlər bunu həm maddi sıxıntılarla, həm də erkən və düşünülməmiş nikahlarla əlaqələndirirlər. Tədbir iştirakçıları da vurğulayıblar ki, ailə institutunun zəifləməsi uşaq hüquqlarının pozulması, məişət zorakılığı və sosial təcrid kimi bir çox mənfi nəticələr doğurur.

Yaş bölgüsünə baxdıqda, ən çox nikahın 25–34 yaş qrupunda olduğu görünür. Diqqət çəkən məqamlardan biri isə 2019-cu ildə 18 yaşdan aşağı bir nikah faktının qeydə alınmasıdır. Sonrakı illərdə rəsmi statistika sıfır göstərsə də, regionlarda qeydiyyatsız erkən nikahların hələ də mövcudluğu problemi hələ də qalır.

Afiq Məlikov 2 gün ərzində iştirakçılarla “Azərbaycanda ailə dəyərləri, adət-ənənələr və müasirlik”, “Məişət zorakılığı, onun formaları və onlara qarşı mübarizə tədbirləri”, “Ailədaxili zorakılığa qarşı məsuliyyət – milli qanunvericilik və İstanbul Konvensiyası”, “Azərbaycanda nikahlar və boşanmalar: mövcud vəziyyət və cari statistika”, “Ailədə və cəmiyyətdə uşaqlar, uşaqlara qarşı qısnama və ayrı-seçkilik”, “Uşaqlara qarşı zorakılıq – BMT-nin Uşaq Hüquqları Konvensiyası” bağlı müzakirələr aparılıb.

Tədbirin sonuncu günü qonaq qismində dəvət edilmiş Ombudsmanın Cənub Regional Mərkəzinin rəhbəri Ziya İsmayılov da fəaliyyəti zamanı mövzuya uyğun təcrübələri və bu barədə beynəlxalq konvensiyaların müddəalarından irəli gələn məsələləri iştirakçılarla bölüşüb. İştirakçıların ünvanladığı sualları cavblandırıb.

Maarifləndirmə zərurəti

Konfransın yekununda iştirakçılar həmfikir olublar ki, uşaqların hüquqlarını qorumaq üçün davamlı maarifləndirmə lazımdır. Bu iş yalnız sosial şəbəkələrdə və media məkanında deyil, həm də cəmiyyətin gündəlik həyatında aparılmalıdır. Bununla yanaşı ölkənin hər yerində təhsilə və insanların maarifləndirilməsinə ciddi ehtiyac  olduğu da vurğulanıb.

Nərgiz Abbasova, Bizimyol.info