Məktəblərdə məntiq fənni tədris olunmalıdır Ekspertdən TƏKLİF

"Məntiq fənninin məktəblərdə rəsmi şəkildə tədris olunması zəruridir və bu, təkcə əlavə bir fənnin dərs cədvəlinə daxil edilməsi deyil, təhsilin ümumi keyfiyyətinin, düşüncə tərzinin və qərarvermə bacarığının yüksəldilməsi deməkdir. XXI əsrin təhsil sistemində şagirdlərə yalnız məlumat ötürmək deyil, düşünmə, nəticə çıxarma və analiz etmə qabiliyyətləri formalaşdırmaq əsas məqsədlərdən biridir. Məntiq bu prosesin əsas alətlərindən biridir".

Bu fikirləri Redaktor.az-a açıqlamasında təhsil eksperti Kamran Əsədov məktəblərdə rəsmi şəkildə məntiq fənninin tədris olunmasının vacibliyindən danışarkən bildirdi.

"Azərbaycan Respublikasının “Təhsil haqqında” Qanununun 4-cü maddəsində göstərilir ki, təhsil “şəxsiyyətin formalaşdırılması, onun bilik, bacarıq və dünyagörüşünün inkişaf etdirilməsi məqsədinə xidmət etməlidir”. Bu müddəa tədrisin yalnız informativ deyil, həm də düşüncə yönümlü olmasını tələb edir. Hazırda məktəb proqramlarında məntiq elementləri bəzi fənlərin (xüsusən riyaziyyat, informatika və hətta ana dili) tərkibində qismən yer alır, lakin ayrıca, sistemli fənn kimi mövcud deyil. Halbuki UNESCO və OECD kimi beynəlxalq qurumların təhsil hesabatlarında göstərilir ki, məntiq, tənqidi düşüncə və problem həll etmə bacarıqları gələcəyin əsas “21-ci əsr bacarıqları” sırasında yer alır. Azərbaycanda hazırda məntiq fənni yalnız abituriyent imtahanlarında müəyyən qrup üzrə test komponenti kimi yer alır. Bu, fənnin məqsədini daraldır və onu abstrakt test fənninə çevirir. Halbuki məntiq uşağın dünyanı dərk etmə tərzini formalaşdırmalı, düzgün arqument qurmağı, sübut və nəticə arasındakı fərqi anlamağı öyrətməlidir. Əgər şagird erkən yaşlardan arqumentləşdirmə, səbəb-nəticə əlaqələrini qurma, yanlış nəticələri analiz etməyi öyrənərsə, bu, təkcə fəlsəfə və riyaziyyat sahəsində deyil, həm də həyat qərarlarında, sosial münasibətlərdə və vətəndaş mövqeyində özünü göstərir".

Mütəxəssis məntiqin rəsmi fənn kimi tətbiqinin müsbət tərəflərindən danışdı:

"Birincisi, bu fənn şagirdlərdə düşünmə intizamı yaradır, yəni məlumatı avtomatik qəbul etməyi deyil, onu sorğulamağı öyrədir. İkincisi, elmi təfəkkürün əsasını təşkil edir: hipoteza, arqument, sübut və nəticə kimi anlayışların mənimsənilməsi gələcəkdə elmi tədqiqat mədəniyyətinin formalaşmasına xidmət edir. Üçüncüsü, məntiq şagirdin nitq bacarığını və yazılı ifadə qabiliyyətini inkişaf etdirir, çünki düzgün düşünmək düzgün ifadə etməklə birbaşa əlaqəlidir. Dördüncüsü, bu fənn sosial mediada manipulyasiyalara qarşı müqavimət bacarığı formalaşdırır bu, informasiya dövründə ən vacib intellektual müdafiə vasitəsidir. Təbii ki, bu fənnin tətbiqində bəzi çətinliklər də var. Əvvəla, kurikulumun sıxlığı və fənlərin çoxluğu səbəbindən yeni fənnin əlavə edilməsi balans məsələsi yaradır. İkincisi, bu fənni tədris edəcək müəllimlərin hazırlanması üçün xüsusi proqramlara ehtiyac var. Hal-hazırda pedaqoji universitetlərdə məntiq ayrıca müəllim hazırlığı istiqaməti kimi tədris edilmir. Bunun üçün Elm və Təhsil Nazirliyinin Pedaqoji Kadrların İnkişafı Mərkəzi vasitəsilə əlavə ixtisasartırma proqramlarının yaradılması vacibdir.

Elm və Təhsil Nazirliyinin son illərdə həyata keçirdiyi kurikulum yenilənməsi siyasəti məhz bu tip bacarıq əsaslı fənlərin daxil edilməsinə imkan yaradır. Nazirlik artıq tənqidi və yaradıcı düşünmənin STEAM, informatika və vətəndaşlıq təhsili fənləri vasitəsilə mərhələli şəkildə tətbiqini genişləndirir. Bu, müsbət tendensiyadır və növbəti mərhələdə məntiqin ayrıca fənn kimi inteqrasiyası üçün zəmin yaradır. Nazirliyin bu istiqamətdəki siyasəti təhsilin məzmununu bilik yönümlüdən düşüncə yönümlüyə çevirmə məqsədi daşıyır və bu, müasir təhsil sisteminin əsas göstəricisidir".

Müsahibimizin fikrincə, gələcəkdə məntiq fənninin məktəblərdə mərhələli tətbiqi Azərbaycanın təhsil sistemində dərin keyfiyyət dəyişikliyi yaradacaq:

"Şagirdlər sual verən, arqumentlə düşünən, səbəb-nəticə əlaqəsini dərk edən fərdlərə çevriləcək. Bu dəyişiklik təkcə təhsil nəticələrinə deyil, ümumi sosial mühitə də təsir edəcək, çünki məntiqi düşünən cəmiyyət daha az emosional, daha çox analitik qərarlar verir.

Hesab edirəm ki, məntiqin məktəblərdə rəsmi şəkildə tədris olunması yalnız akademik məqsəd daşımır, bu, milli düşüncə tərzinin inkişafı, elmi mədəniyyətin formalaşması və gələcək nəsillərin analitik təfəkkürünün gücləndirilməsi baxımından strateji əhəmiyyətə malikdir. Elm və Təhsil Nazirliyinin bu istiqamətdə atacağı addımlar təhsilin məzmununu modernləşdirmək və şagirdləri 21-ci əsrin çağırışlarına hazırlamaq baxımından ən düzgün və mütərəqqi addımlardan biri olacaq",- deyə Kamran Əsədov yekunlaşdırdı.

Xədicə BAXIŞLI