Molla rejimi süqut edəcəkmi?

İranda kütləvi etirazlar davam edir. Etirazçılar artıq ölkənin qərbindəki iki şəhərin nəzarətini ələ keçiriblər. Əvvəlcə milli valyutanın çökməsi və böyük inflyasiya səbəbindən Tehranın Böyük Bazarındakı tacirlər tətil keçiriblər. Daha sonra etirazlar demək olar ki, bütün ölkəyə yayılıb. Amerikada yerləşən İnsan Haqları Fəalları Xəbər Agentliyinin (HRANA) məlumatına görə, etirazlar hazırda İranın bütün əyalətlərində 111 şəhər və qəsəbəyə yayılıb. İğtişaşlar zamanı ən azı 34 etirazçı və dörd təhlükəsizlik qüvvəsi əməkdaşının öldürüldüyü, 2200 nümayişçinin isə həbs olunduğu bildirilir.

Etirazlar böyüyür

Son bir ildə rial rekord səviyyəyə düşüb və İranın nüvə proqramı ilə bağlı sanksiyalar hökumətin pis idarəçiliyi və korrupsiya səbəbindən onsuz da zəifləmiş iqtisadiyyatı boğduğu üçün inflyasiya 40%-ə çatıb. Universitet tələbələri tezliklə etirazlara qoşuldular və onlar digər şəhərlərə yayılmağa başladılar. Burada izdiham tez-tez Ali Lider Ayətullah Əli Xamenei əleyhinə, bəzən də İranın mərhum keçmiş şahının sürgündəki oğlu Rza Pəhləvini dəstəkləyən şüarlar səsləndirirdi.
Tehranın şimal-qərbindəki Qəzvində etirazçıların izdihamı Xameneiyə ünvanlanan "Diktatora ölüm" və "Yaşasın Şah" şüarları səsləndirdilər. Fars agentliyinin məlumatına görə, Lordeqanda çərşənbə günü keçirilən etirazlar zamanı iki polis məmuru öldürülüb. Hesabatda əlavə edilib ki, polis məmurları "iğtişaşçılar" qrupuna mənsub silahlı şəxslər tərəfindən güllələnib. Bu məlumat hələ təsdiqlənməyib, çünki müstəqil beynəlxalq mediaya ya İrandan reportaj yazmağa icazə verilmir, ya da çəkiliş icazəsi alsalar belə, hərəkətdə ciddi məhdudiyyətlərlə üzləşirlər. Lakin, Lordeqan ötən cümə axşamı iki etirazçının ölümü ilə nəticələnən iğtişaşlar zamanı şiddətli toqquşmaların məkanına çevrilib.

Hökumətin reaksiyası

Çərşənbə günü keçirilən kabinet iclasından sonra İcra işləri üzrə vitse-prezident Məhəmməd Cəfər Qaempanah bildirib ki, prezident Məsud Pezeşkian dinc etirazçılara qarşı "hər hansı bir tədbir görülməməsi" əmrini verib. "Odlu silah, bıçaq və pala gəzdirənlər, polis bölmələrinə və hərbi obyektlərə hücum edənlər iğtişaşçılardır və biz etirazçılarla iğtişaşçılar arasında fərq qoymalıyıq", - deyə o əlavə edib. Dövlət mediası həmçinin hökumətin yüksək yaşayış xərclərinin yükünü azaltmaq üçün ayda 7 dollarlıq yeni müavinət paylamağa başladığını bildirib. Bu müavinəti 71 milyon vətəndaş alacaq. İranda mütləq hakimiyyətə sahib olan Ayətullah Xamenei şənbə günü bildirib ki, hakimiyyət "etirazçılarla dialoqa girməlidir", lakin "iğtişaşçılar onların yerinə qoyulmalıdır".

İnternetin bağlanması

Media xəbər verir ki, İran hakimiyyəti cümə axşamı hökumətə qarşı kütləvi etirazlar davam etdiyi üçün paytaxtda və ölkənin bir sıra digər bölgələrində internetə çıxışı dayandırıb. NetBlocks öz məlumatlarına görə, "İran hazırda ölkə miqyasında internetin bağlanması vəziyyətindədir. Bu hadisə ölkə daxilində etirazlara yönəlmiş və ictimaiyyətin kritik bir vaxtda ünsiyyət hüququnu məhdudlaşdıran bir sıra gücləndirilmiş rəqəmsal senzura tədbirlərinin nəticəsidir". CBS News-un paytaxtdakı mənbəyindən biri xəbər verib ki, Tehranda böyük izdiham toplaşıb. Bu, görünməmiş bir haldır. Şəhər sakinlərinin əksəriyyəti üçün internetin kəsildiyini təsdiqlənib.

Onlar əlavə ediblər ki, daha təhlükəsiz biznes hesabları olan bəzi insanlar hələ də internetə daxil ola bilirlər. Bu mənbə sonradan əlçatan olmayıb. Sosial mediada, əsasən hökumət əleyhinə fəallardan İsfahan, Lodeqan, Abdanan şəhərlərində və Şirazın bəzi ərazilərində veb xidmətlərin kəsildiyi və ya ciddi şəkildə məhdudlaşdırıldığı barədə məlumatlar yayılıb. CBS News-un məlumatına görə, internetin kəsilməsi iranlıların rejim əleyhinə şüarlar səsləndirərək küçələrə çıxmağa başlaması ilə baş verib.

V.SALAH