Mütaliəni vərdişə necə çevirməli?

Mədəniyyət səviyyəsini artırmağın ən vacib yolu kitab oxumaq alışqanlığına sahib olmaqdır. Oxumağı sevən hər insan aylıq, illik kitab mütaliə hədəfi qoyur və buna nail olur. Oxumağı vərdiş halına gətirmək bu baxımdan çox vacibdir. Bəs oxumaq vərdişi nədir və onu necə inkişaf etdirmək olar?

Oxumağı həyat fəlsəfəsinə çevirmək oxuma vərdişini inkişaf etdirmək deməkdir. Oxuma vərdişinin əsas xüsusiyyəti, insanların oxumağı zövq mənbəyi kimi görməsi və bu vərdişi həyatları boyu davam etdirməsidir. Oxumaq həvəsi alışqanlığa çevrildikcə, insanlar oxumağı bir məşğuliyyət, həvəs kimi deyil, ömürlük vərdiş və durmadan öyrənmək kimi qəbul edirlər. Oxuma vərdişini inkişaf etdirənlər informasiyanı, biliyi, məlumatı yalnız kitablardan deyil, həm də jurnallar, qəzetlər, onlayn mənbələrdən və məqalələrdən əldə edirlər. Yəni, onlar üçün mənbə, vasitə əsas deyil, oxuduqları, mütaliə etdikləri və mənimsəikləri informasiya əhəmiyyətlidir.

Nizam-intizam bir alışqanlığın vərdişə çevrilməsi üçün əsas meyardır, bütün intizamlı adamların davam etdirdikləri bir vərdişi olur mütləq. Müəyyən edilmiş bir vaxtda və mütəmadi yerinə yetirilən davranış zamanla vərdiş olur. Vərdiş həm də diqqəti artırır. Bundan əlavə, oxuduqlarınız üzərində düşünmək və mühakimə bacarığı vərdişləri inkişaf etdirməyin əsas aspektidir.

Xüsusilə yazılı nəşrləri oxumaq vərdişi insanın zehni, idrak və sosial inkişafına çox faydalıdır. Oxumaq şəxsi inkişafın əsas elementidir. Oxumaq lüğət ehtiyatını, danışıq qabiliyyətini, söz bazasını artırırvə daha geniş mədəni biliklərə yiyələnməyə kömək edir. Mütaliə empatiya və tolerantlığı inkişaf etdirir. Oxumaq yeni mədəniyyətləri araşdırmaq, başqa insanların, xalqların həyat tərzləri haqqında məlumat əldə etmək üçün imkanlar yaradır. Bu, həmçinin insanın problem həll etmə və tənqidi düşüncə bacarıqlarını artırır. Bundan əlavə, oxumaq yaradıcı düşüncə və təxəyyülü inkişaf etdirir. Müntəzəm olaraq oxuyan insan ətrafındakılarla daha yaxşı ünsiyyət bacarıqları qazanır. Mütaliə vərdişi zamanla idrakı artırır və diqqəti inkişaf etdirir.

Mütaliə insanın sosial çevrəsi ilə daha yaxşı dil tapması, şəxsi həyatını zənginləşdirməsi üçün olduqca faydalıdır. Oxumağı vərdişə çevirmək üçün əvvəlcə qarşıya məqsəd qoymaq lazımdır. Ayda və ya ildə müəyyən sayda kitab oxumaq məqsədi daha çox kitab oxumağa səbəb ola bilər. Məsələn, ildə 24 kitab və ya ayda 2 kitab oxumaq məqsədi qoymaq vərdiş yaratmağı asanlaşdırır. Kitab sayı əvəzinə səhifə sayını təyin etmək də mümkündür.

Kitabların sayını müəyyən etdikdən sonra kitab siyahısı yaratmaq da vərdişə yiyələnməyə kömək edəcək. Bəyəndiyiniz janrlarda kitablar seçmək vacibdir. Oxumaq istədiyiniz kitabları seçmək və onları aylara görə sıralamaq oxumağı vərdişə çevirməyə kömək edir. Oxuyacağınız kitablar siyahısındakı hər bir kitaba başlama və bitmə tarixlərini təyin etmək və müəyyən qeydlər aparmaq oxuma sürətinizi artıra bilər.

Vərdiş yaratmağın başqa bir yolu gündəlik ən azı 10-20 səhifə oxumağı qarşıya hədəf qoymaqdır. Gündəlik məqsəd aylıq hədəflərə çatmaq üçün çox vacibdir. Hər gün oxumaq vərdişin yaranmasına kömək edir. Həvəsləndirici vasitələr yaradın, evinizdə mütaliə guşəsi yaratmaq, rahat bir kreslo və ya divan qoymaq, xoş qoxulu ətir yayan əşyalardan istifadə etmək oxumağa həvəs yarada bilər. Bundan əlavə, elektron kitab oxuyuculardan və müxtəlif onlayn vasitələrdən istifadə də vərdişi inkişaf etdirməyə kömək edə bilər. Bu mərhələdə hansı vasitələrin sizin üçün uyğun və faydalı olduğunu müəyyən etmək vacibdir.

Oxumağa həvəslənmək həmişə asan olmur. Belə hallarda özünüzə mütaliə partnyoru tapa bilərsiniz. Partnyor tapmaq oxumağı vərdiş halına gətirməkdə sizə kömək edər, onunla birlikdə hədəf seçmək, kitablar haqqında söhbət etmək faydalı olacaq. Yeni kitabları və janrları mütaıiə partnyorunuzla müzakirə etmək də sizə zövq verəcək. Oxumağı ömürlük və davamlı bir vərdişə çevirmək üçün mütaliəni sevmək lazımdır.

Lalə Mehralı

Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “elmi-kütləvi, mədəni-maarif, təhsil proqramlarının hazırlanması ” istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb