“N” ilə başlayan oyun

Dünyanın qlobal neft istehlakında Venesuelanın payı heç 1%-ə çatmır. 2025-ci ilin noyabrında ölkə gündə 921,000 barrel neft ixrac edirdi. Bunun da 80%-i (746,000 barrel) Çinə gedirdi. Çinin İnkişaf Bankı Venesuelada “kredit əvəzinə neft” proqramını həyata keçirirdi. 2007-ciildə başlayan proqram son zamanlar 60 milyard dollara qədər genişlənmişdi. Əlaqələr o həddə çatmışdı ki, hətta Şandongdakı neft emalı zavodları xüsusi olaraq Venesuelanın “Merey 16” markalı neftini emal etmək üçün optimallaşdırılmışdı.
Venesuela nefti adətən Malayziyanın limanlarına daşınır, orada Çinə məxsus tankerlərə yüklənirdi. ABŞ-nin sanksiyalarından yayınmaq üçün çox vaxt bu prosedur zamanı neftin rebrendinqi keçirilir və mənşəyi ört-basdır edilirdi.
Hazırda Venesuela neftinin ixracının ABŞ-nin “Chevron” şirkətinin yaratdığı birgə müəssisələrin nəzarətinə keçməsi Çin iqtisadiyyatına zərbə olacaq. Çünki Pekin Venesuela neftini standart bazar qiymətindən xeyli ucuz əldə edirdi. Venesuela neftinin bir barreli Çinə 10-13 dollara başa gəlirdi. Amma məsələ təkcə qiymətdə də deyil. Son 20 ildə logistika, texniki və digər baxımlardan da Çin iqtisadiyyatı Venesueladan neft ixracına uyğunlaşdırılmışdı. İndi isə Pekin yaranan boşluğu Kanada və Fars körfəzi neftinin hesabına doldurmağa çalışacaq.
Çinin “China Concord Resources Corp" (CCRC) özəl neft şirkəti Venesuelada “Laqo Sinko” və “Laqunilyas” adlı iki neft yatağının işlənməsinə 1 milyard dollar investisiya ayırmışdı. Ötən ilin mayında imzalanan 20 illik müqaviləyə görə, 2026-cı ilin sonlarına doğru iki yataqdan gündəlik neft hasilatı 60 min barrelə çatmalı idi. Sentyabrda Çindən 60 mütəxəssis 100 quyuda neft hasilatını bərpa etmək üçün Venesuelaya gəlmişdi. Həmin quyularda hasilat son illərdə sanksiyalar səbəbindən yaranan texniki və sərmayə çatışmazlığına görə gündə 10-12 barrelə qədər düşmüşdü. Çin mühəndisləri onları “diriltməli” idilər.
2019-cu ildə ABŞ Venesuelaya sanksiya tətbiq edəndən sonra da Çinin dövlət neft nəhəngi CNPC bura sərmayə qoymağa davam edirdi. Məsələ ondadır ki, 2020-ci ildə Venesuela hökumətinin ABŞ sanksiyalarından yayınmaq üçün qəbul etdiyi proqram çərçivəsində neft quyularına sərmayə qoyan xarici ölkələr hasilatda pay bölgüsünə sahib olmaq imkanı qazanmışdılar. Çin bu imkandan gen-bol istifadə edirdi.
Maraqlıdır ki, ABŞ-nin müdaxiləsindən bir həftə əvvəl Venesuela prezidenti Nikolas Maduro Karakasdakı prezident sarayında Çin lideri Si Cinpinin xüsusi nümayəndəsi Kiu Siaoqi (Qiu Xiaoqi) ilə görüşmüşdü. Bununla bağlı Maduro “Telegram” kanalında yazıb: “Biz strateji əlaqələrimizi gücləndirmək və müxtəlif sahələrdə inkişaf etdirmək niyyətimizi bir daha təsdiqlədik. Məqsədimiz sülhün və inkişafın olduğu çoxqütblü dünya quruculuğuna nail olmaqdır”.
Göründüyü kimi, dünyada heç nə dəyişməyib: yenə də geosiyasət neftin üzərində qurulur, siyasi oyunlar neftin üzərində aparılır. Alternativ enerji haqqında nə qədər danışılsa da, 21-ci əsrin sona qədər neft işarəsi altında keçəcəyi bir daha təsdiqləndi. Çünki neft təkcə yanacaq deyil. Həm də sənayenin və güclü iqtisadiyyatın damarlarından axan qandır. Demək, güclü dövlətlərin də damarlarından qara qan axmaqda davam edəcək. Qalanların isə sadəcə, qanı qara olacaq.
Vüsal Məmmədov
AzVision.az