Neftdən Ağıllı Şəhərlərə: Azərbaycan WUF13 dən nə gözləyir?

2026-cı ilin may ayında Bakı sadəcə növbəti beynəlxalq konfransa ev sahibliyi edən paytaxt şəhəri olmayacaq. Şəhər özünü urban inkişaf, siyasi sabitlik və yaşıl iqtisadiyyat arasındakı münasibətlərin yenidən müəyyənləşdirilməsi üçün qlobal platforma kimi təqdim etməyə çalışacaq. Dünya Şəhər Forumunun 13-cü sessiyasına ev sahibliyi etmək yalnız BMT rəhbərliyində keçirilən urban planlaşdırma tədbiri kimi deyil, həm də Azərbaycanın iqtisadi modernləşmə, ekoloji keçid və urban kimliyin yenidən qurulmasını birləşdirən regional model kimi təqdim olunmasına yönəlmiş daha geniş strategiyanın bir hissəsi kimi qiymətləndirilməlidir.
Forum dünyada hökumətlərin əhali artımı, mənzil çatışmazlığı, iqlim dəyişikliyi və nəzarətsiz urbanizasiya ilə bağlı artan təzyiqlərlə üzləşdiyi bir dövrdə keçirilir. Bu kontekstdə Azərbaycan özünü yalnız Qafqazın neft istehsalçısı dövləti kimi deyil, həm də ağıllı şəhərlər, təmiz enerji və davamlı urban inkişaf ətrafında aparılan qlobal müzakirələrdə iştirak edən regional aktor kimi təqdim etməyə çalışır.
Azərbaycan təcrübəsində diqqət çəkən məqamlardan biri odur ki, Bakıda urban transformasiya artıq yalnız müasir infrastruktur və iri memarlıq layihələri ilə məhdudlaşmır. Əksinə, bu proses daha geniş siyasi və iqtisadi narrativin bir hissəsinə çevrilib. “White City Baku” kimi layihələr vasitəsilə hökumət keçmiş sənaye zonalarının yaşıl urban planlaşdırma, ictimai məkanlar və ağıllı infrastruktur əsasında müasir rayonlara çevrilməsi modelini nümayiş etdirməyə çalışır.
İqtisadi baxımdan forum simvolikadan daha geniş məna daşıyır. On minlərlə ekspertin, qərarvericinin və beynəlxalq şirkətin Bakıya gəlməsi şəhərə sərgi, konfrans və urban turizm sektorlarını gücləndirmək imkanı yaradır. Rəsmi göstəricilərə görə, qeyri-neft sektoru 2025-ci ildə ÜDM-in təxminən 72 faizini təşkil edib, halbuki bir neçə il əvvəl bu göstərici 58 faiz ətrafında idi. Eyni zamanda hökumət 2026–2029-cu illər arasında Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yenidənqurma layihələrinə 13.5 milyard manat (təxminən 8 milyard ABŞ dolları) xərcləməyi planlaşdırır. Bunun 3.5 milyard manatı (2.06 milyard ABŞ dolları) yalnız 2026-cı ilə ayrılıb.
Bu investisiyalar azad edilmiş əraziləri ağıllı şəhərlər və ağıllı kəndlər üçün canlı laboratoriyaya çevirir, eyni zamanda davamlı tikinti, urban texnologiyalar və bərpa olunan enerji sahələrində xarici investisiyalar üçün imkanlar yaradır. Bakı həmçinin forum vasitəsilə ekoloji və rəqəmsal həllər üzrə ixtisaslaşmış beynəlxalq institutlar və şirkətlərlə tərəfdaşlıqları dərinləşdirməyə çalışır.
Lakin ən mühüm məqam Azərbaycanın forumu azad edilmiş ərazilərdəki yenidənqurma gündəliyi ilə əlaqələndirməsidir. Getdikcə daha aydın görünür ki, Bakı müzakirələri siyasi münaqişə çərçivəsindən inkişaf və yenidənqurma müstəvisinə keçirməyə çalışır. Zəngilan və Füzuli kimi bölgələrdə həyata keçirilən ağıllı kənd və müasir şəhər layihələri texnologiya, bərpa olunan enerji və müasir infrastruktur əsaslı post-münaqişə yenidənqurma modelinin bir hissəsi kimi təqdim olunur.
Analitik baxımdan bu strategiya Azərbaycana bir neçə üstünlük qazandırır. O, ölkənin beynəlxalq institutları və investisiyaları cəlb edə bilən inkişaf yönümlü tərəfdaş imicini gücləndirir və yenidənqurma prosesini davamlılıq, urban dayanıqlılığı və yaşıl transformasiya kimi qlobal səviyyədə qəbul edilmiş anlayışlarla uyğunlaşdırır.
Humanitar ölçüdə isə Azərbaycan anlayır ki, hər hansı müasir urban narrativin uğuru yalnız göydələnlər və meqalayihələrdən asılı deyil, həm də insan faktorundan keçir. Buna görə də Azərbaycan gəncləri texnologiya, innovasiya, sahibkarlıq və ağıllı şəhər inkişafı ilə əlaqəli rəqəmsal xidmətlər sahəsində getdikcə daha görünən rol oynayırlar.
Bununla belə, bu vizyonun uğuru son nəticədə Azərbaycanın iddialı layihələri davamlı iqtisadi və sosial nəticələrə çevirmək qabiliyyətindən asılı olacaq. Xüsusilə yenidənqurma maliyyələşməsi və regional iqtisadi qeyri-müəyyənliklərlə bağlı çağırışlar fonunda bu məsələ daha da önəm daşıyır.
Sonda Bakıda keçiriləcək Dünya Şəhər Forumunun uğuru yalnız sessiyaların və ya elan edilən razılaşmaların sayı ilə ölçülməyəcək. Əsas göstərici Azərbaycanın bu beynəlxalq dinamikanı ölkənin regional mövqeyini yenidən müəyyənləşdirə biləcək uzunmüddətli inkişaf layihəsinə çevirə bilməsi olacaq. Bu gün dövlətlər artıq yalnız təbii resurslarının həcminə görə deyil, həm də qlobal transformasiyalara cavab verə bilən dayanıqlı şəhərlər və çevik urban iqtisadiyyatlar qurmaq qabiliyyətinə görə qiymətləndirilirlər.
Bakı 2026 sadəcə ev sahibliyi mərhələsi deyil, Azərbaycanın özünü enerji ilə davamlılıq, yenidənqurma ilə innovasiya arasında körpü kimi təqdim etməsinin başlanğıc nöqtəsidir.
Abdulhamid Hamid Al-Kba
Mərkəzi Asiya və Azərbaycan məsələləri üzrə ixtisaslaşmış analitik