Niyə şimpanzelər bir biri ilə “dava edirlər”..?

...Şimpanzelər insanlara bir çox cəhətdən, o cümlədən münaqişəyə meyllilik baxımından bənzəyirlər. Lakin məlum olduğu kimi, bu təkamül xüsusiyyəti primatların yaşamasında mühüm rol oynaya bilər.

SİA xəbər verir ki, Livescience.com saytı şimpanzelərin həyatını araşdıran bir araşdırma haqqında məlumat verib.

...Şimpanzelər (Pan troglodytes) şiddətli münaqişələri və ya "müharibələri" ilə tanınırlar.

Bu fenomen ilk dəfə 1974-cü ildə Tanzaniya milli parkında bir qrup şimpanzeni müşahidə edən Britaniya primatoloqu Ceyn Qudall tərəfindən sənədləşdirilib.

Onlar iki müharibə qrupuna bölünüb və bu, hər iki tərəfdəki bütün erkəklərin ölümü ilə nəticələnən dörd illik döyüşə səbəb olub.

Lakin şimpanzelərin illərdir niyə düşmənçiliyə davam etmələri sirr olaraq qalıb.

...Və cavab tapmaq üçün Kaliforniya Universitetinin antropoloqları Uqandanın cənub-qərbindəki bir sığınacaqda otuz ildən çox müddət ərzində şimpanzelər haqqında toplanmış məlumatları təhlil ediblər.

1998-2008-ci illər arasında Nqoqo qəbiləsindən olan şimpanzelər qonşuları ilə döyüşdülər.

10 illik münaqişə zamanı qonşu qruplardan ən azı 21 primat öldü və 2009-cu ildə Nqoqo qəbiləsi əvvəllər düşmənlərinin əlində olan ərazini ələ keçirərək ərazilərini 6,4 kvadrat kilometr genişləndirdi.

Məlumatlar göstərir ki, ərazi genişlənməsindən üç il əvvəl Nqoqo dişiləri 15 bala dünyaya gətirdilər. Lakin sonrakı üç ildə onlar 37 bala dünyaya gətirdilər ki, bu da doğum nisbətini ikiqat artırdı.

Bundan əlavə, münaqişədən sonra doğulan şimpanzelərin sağ qalma şansı artdı: üç yaşında ölmək riski 41-dən cəmi 8 faizə düşdü.

Beləliklə, məlumatlar göstərir ki, şimpanzelər üçün rəqiblərini öldürdükdən sonra ərazilərini genişləndirmək birbaşa reproduktiv uğuru artırır.

Yeni ərazilər daha çox qida mənbəyinə çıxış təmin edir və yaxşılaşdırılmış qidalanma öz növbəsində qadınların məhsuldarlığını və nəslin sağ qalmasını artırır.

Bu sonuncu aspekt iki amilin nəticəsi ola bilər: ana sağlamlığı və rəqib erkəklərin olmaması.

Bundan əlavə, şimpanze müharibəsi sıfır cəmli bir oyun ola bilər. Uduzan qrupun itkiləri qalib qrupun artan məhsuldarlığını kompensasiya edir. Elmi məqalənin müəllifləri hesab edirlər ki, bu məlumatlar insan zorakılığının təkamülünə yeni işıq salmağa kömək edə bilər.

Ən yaxın yaşayan əcdadlarımız ölümcül zorakılıq tətbiq etdikləri üçün bəzi mütəxəssislər əvvəllər bu xüsusiyyətin daha uzaq ortaq əcdadımızda mövcud ola biləcəyinə inanırdılar.

İnsanlar sadəcə münaqişələrdən qaçmaq və ya onları danışıqlar yolu ilə həll etmək qabiliyyətimiz baxımından fərqlənirlər.

Ümumiyyətlə, insanlar və şimpanzelər arasında qruplararası münasibətlər bir çox cəhətdən fərqlənir.

Əgər erkək şimpanze başqa bir qrupdan olan bir erkəklə qarşılaşırsa, qarşılaşmadan faydalanmağın yeganə yolu ondan resursları, ərazini və ya həyatı almaqdır.

Lakin, əgər bir insan yad bir insanla qarşılaşırsa, dinc qarşılıqlı əlaqənin faydalı olması ehtimalı var. Məhz bu, insanların ticarət, qohumluq və sosial rituallar vasitəsilə çoxqatlı cəmiyyətlər qurmasına imkan vermişdir.

Nazlı Almuradova