Niyə yeməkdən sonra tox olsaq da, şirniyyata can atırıq?

 Alimlər səbəbini tapıblar

Doyumlu bir yemək yedikdən sonra belə, insanların çoxu desert də arzulayır. Və qəribədir ki, mədədə buna yer də tapılır. “Sherg.az” “tr.mashable.com”a istinadən bunun səbəblərini təqdim edir. Alimlərin tədqiqatları göstərir ki, toxluq hissi üçün məsul olan neyronlar da şəkər istəklərini tətikləyən neyronlardır. Başqa sözlə, şirniyyat sevgimizin nevroloji əsası var. Bu, siçanlar üzərində aparılan tədqiqat zamanı məlum olub. 

Əvvəlki tədqiqatlar göstərir ki, beyində təbii olaraq meydana gələn opioidlər şəkər istəklərində böyük rol oynayır. Bu opioidlərin əsas istehsalçısı; iştahı, maddələr mübadiləsini və hormonları tənzimləyən hipotalamusda yerləşən "qövslü nüvənin akumbens bölgəsi" (ARC) adlanan beyin bölgəsində yerləşən neyronlar. Pro-opiomelanokortin (POMC) neyronları kimi tanınan bu hüceyrələr yeməkdən sonra toxluq hissini də idarə edir. Bu hüceyrələrin şəkər istəklərində rol oynayıb-oynamadığını anlamaq üçün Almaniyadakı Maks Plank Metabolizma Tədqiqatları İnstitutundan Henning Fenselau və həmkarları POMC hüceyrələrinin beyinə göndərdiyi opioid siqnallarını izlədilər. Bunun üçün onlar üç siçanın beyin dilimlərini bu opioidlərin reseptorlarına bağlanan flüoresan məhlulda yuyublar. Bu reseptorların ən yüksək sıxlığına malik beyin bölgəsi qidalanma və digər davranışları tənzimlədiyi bilinən talamusun paraventrikulyar nüvəsi (PVT) idi. Bu nəticə göstərir ki, şəkər istəkləri bu iki beyin bölgəsi (ARC və PVT) arasındakı əlaqə ilə bağlıdır. Təbii ki, tədqiqatçılar siçanlar adi yeməklərini yeyərkən bu bölgələrdə neyronların fəaliyyətini izləyiblər. 90 dəqiqədən sonra heyvanlar tox görünürdülər. Bu zaman komanda siçanlara desert təqdim edib. Orta hesabla, siçanlar şirniyyatlarını yedikdə, beyin bölgələrində neyronların aktivliyi adi yeməkləri yedikləri ilə müqayisədə təxminən dörd dəfə artıb. Maraqlıdır, artım siçanlar şirniyyatları yeməyə başlamazdan əvvəl müşahidə olunub. Bu nəticə göstərir ki, bu beyin yolu şəkər istəklərini müəyyən edir. Tədqiqatçılar hüceyrələri işıqla açıb-söndürən optogenetika adlı texnikadan istifadə edərək öz nəticələrini təsdiqləyiblər. POMC neyronlarından PVT-yə gələn siqnalları bloklayanda siçanlar 40 faiz az şirniyyat istehlak ediblər. Fenselau belə izah edib: Toxluq hisslərinə vasitəçilik etdiyi bilinən hüceyrə növləri də şəkər iştahını tətikləyən siqnallar göndərir və bunu xüsusilə tox olduqda edirlər. Bu, heyvanların və insanların da əslində tox olduqları zaman həddindən artıq şəkər istehlak etdiklərini izah edir. Bu yolun heyvanlarda niyə təkamül etdiyini bilmirik. Fenselau, mümkün səbəblərdən birinin şəkərin yağ və ya zülal kimi digər mənbələrdən daha asan enerjiyə çevrilə bilməsini təklif edir. Buna görə desert yemək benzin çənini doldurmaq kimidir... Nəhayət, elm adamları tədqiqatın piylənmə üçün yeni müalicələrə gətirib çıxara biləcəyinə ümid edirlər, lakin Fenselau etiraf edir ki, aclıq və istək gündəlik həyatın bir fəsadına çevrilə bilər və “əlbəttə ki, beyində bunu aradan qaldıra biləcək bir çox başqa yollar var. Biz bu yolu tapdıq, lakin bir çox başqa yollarla necə əlaqələndiyini hələ bilmirik".