“Normallaşma təkcə ikitərəfli məsələ deyil” ekspertdən region analizi

Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində danışıqların davam etdiyini açıqlayıb. O bildirib ki, Qars–Gümri dəmir yolunun yenidən fəaliyyətə başlaması üçün işçi qruplarının toplantıları da daxil olmaqla müxtəlif təmaslar həyata keçirilir.

Nazir yaxın gələcəkdə iki ölkə arasında münasibətlərin tam normallaşması istiqamətində konkret irəliləyişlərin gözlənildiyini və prosesin razılaşma ilə nəticələnəcəyinə inandığını deyib. Mirzoyan həmçinin Ermənistan ilə Türkiyə arasında birbaşa ticarətin mövcud olduğunu, lakin daşımaların hələ də üçüncü ölkələr vasitəsilə həyata keçirildiyini qeyd edib.

Diplomatiya və Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin (DASAM) prezidenti Mehmet Gökhan Özçubukçu Bizimyol.info xəbər portalına açıqlamasında bildirib ki, Türkiyə ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşma prosesi Cənubi Qafqazda illərdir davam edən geosiyasi balansın yenidən formalaşması baxımından kritik mərhələ hesab olunur. Ermənistan xarici işlər naziri Ararat Mirzoyanın son açıqlamaları göstərir ki, iki ölkə arasında əlaqələr artıq diplomatik bəyanatlarla məhdudlaşmır, həm də texniki komissiyalar, infrastruktur layihələri və iqtisadi əlaqələr vasitəsilə daha konkret səviyyəyə qaldırılır.

“Xüsusilə Qars–Gümri dəmir yolu xəttinin yenidən aktivləşdirilməsi üçün işçi qruplarının yaradılması və birbaşa ticarətin mövcudluğuna baxmayaraq nəqliyyatın hələ də üçüncü ölkələr vasitəsilə həyata keçirilməsi mövcud status-kvonun iqtisadi rasionallıq baxımından davamlı olmadığını göstərir”, – deyən ekspert bildirib ki, bu kontekstdə Türkiyə ilə Ermənistan arasında münasibətlərin tam normallaşması təkcə ikitərəfli münasibətlərin yaxşılaşması deyil, həm də Cənubi Qafqazın iqtisadi və strateji arxitekturasında köklü transformasiya deməkdir.

Ekspert hesab edir ki, sərhədlərin açılması və quru nəqliyyat xətlərinin yenidən aktivləşdirilməsi Şərqi Anadolu ilə Cənubi Qafqaz arasında yeni iqtisadi inteqrasiya sahəsi yaradacaq, xüsusən sərhəd bölgələrində logistika xərclərini azaldacaq, ticarət həcmini artıracaq və iqtisadi fəaliyyəti sürətləndirəcək. Bu, həmçinin Türkiyənin Qafqazdan Orta Asiyaya qədər uzanan logistika və enerji dəhlizlərində daha təsirli aktyora çevrilməsinə töhfə verə bilər.

Onun sözlərinə görə, Türkiyənin Cənubi Qafqaz siyasətində əsas yanaşma Ermənistanla normallaşmanın Azərbaycanla sülh prosesi ilə uyğun, eyni vaxtda və tamamlayıcı şəkildə aparılmasıdır və Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidanın Azərbaycan, Türkiyə və Gürcüstan xarici işlər nazirlərinin son görüşündə verdiyi açıqlamalar da bu strateji çərçivəni açıq şəkildə nümayiş etdirir; həmin açıqlamalarda Cənubi Qafqazda davamlı sülhün yalnız Azərbaycan və Ermənistan arasında hərtərəfli, qarşılıqlı məqbul və hüquqi cəhətdən əsaslandırılmış sülh müqaviləsinin imzalanması ilə mümkün olduğu vurğulanır.

Ekspert əlavə edib ki, Ermənistan üçün Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşması uzunmüddətli regional təcridin tədricən sona çatması, hazırda xarici ticarətin üçüncü ölkə marşrutlarından asılı olması səbəbindən yaranan iqtisadi xərclərin azalması və ticarətin şaxələndirilməsi deməkdir, Türkiyə üçün isə bu proses Şərqi Anadolunun iqtisadi potensialının artması və sərhəd ticarətinin canlanması anlamına gəlir.

O vurğulayıb ki, bu normallaşma prosesinin davamlı olması üçün Azərbaycan–Ermənistan sülh prosesində konkret və məcburi irəliləyiş vacibdir və Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sabitlik yalnız ikitərəfli münasibətlərin normallaşdırılması ilə deyil, bütün regional aktorlar arasında etimadın gücləndirilməsi və hərtərəfli sülh arxitekturasının formalaşdırılması ilə mümkün ola bilər, buna görə də Türkiyə–Ermənistan normallaşması müstəqil proses kimi deyil, daha geniş regional transformasiyanın tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilməlidir.

Ekspert sonda bildirib ki, Türkiyə ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşması Cənubi Qafqazda iqtisadi inteqrasiyanı gücləndirmək, logistika və ticarət əlaqələrini dərinləşdirmək və regionun geosiyasi strukturunu daha proqnozlaşdırıla bilən etmək potensialına malikdir, lakin bu potensialın tam reallaşması Azərbaycan–Ermənistan sülh prosesində əldə edilən irəliləyişdən və regional aktorların əlaqələndirilmiş diplomatik yanaşmasından asılıdır və bu baxımdan proses təkcə iki ölkə arasındakı münasibətlər üçün deyil, həm də Cənubi Qafqazın uzunmüddətli sülh və sabitlik arxitekturası üçün həlledici element kimi önə çıxır.

İradə Cəlil, Bizimyol.info