Obyektiv, mühakimə etmədən faydalı düşünməyin yolları

Düşüncə insanı digər canlılardan fərqləndirən ən unikal cəhətimizdir. Bu xüsusiyyətimiz bəzən çox gözəl və faydalı olur, bəzən də çox zərərli nəticələr verir. 

Sherg.az xəbər verir ki, Türkiyəli psixiatr Prof. Dr. Hakan Türkçapar oxucuları üçün qərəzsiz, mühakimə etmədən və faydalı düşüncə tərzindən yazıb.

Ümumiyyətlə, insan real və mühitə və vəziyyətə uyğun düşünəndə faydalı və müsbət nəticələr, real olmayan, şəraitə uyğun olmayan və qərəzli düşünəndə isə mənfi nəticələr yarana bilər. Məsələn, bizimlə heç bir əlaqəsi olmayan bir şeyə görə inciyib kiməsə əsəbiləşə və ya küsə bilərik, onlar tərəfindən rədd ediləcəyimizi düşünən insanlardan uzaqlaşa bilərik, bizə haqsızlıq edildiyini düşünən birinə toxuna bilərik və bütün bunların nəticəsində hər şey, münasibətlərimiz daha da pisləşə bilər, tənhalaşa bilərik.

Ağlımızın bizə mane olan və problem yaradan xüsusiyyətlərindən biri də təsdiq tərəfdarlığıdır; Bu insanların öz baxış və inanclarına uyğun olaraq məlumatları yadda saxlamalarına və şərh etmələrinə verilən ad. Bu, insanın əvvəldən inandığı hər şeyə inanmağa davam etməsinə səbəb olur. Bu qərəzlilik ətrafdakılarla münasibətləri korlamaq, yanlış inancları saxlamaq, səhvlərimizi görməmək, siyasi qütbləşməyə və qarşıdurmaya səbəb olmaqla zərər verə bilər. Bəs onu necə azalda bilərik?

TƏSDİQ QƏRARLILIĞINI AZALTMAQ YOLLARI?

Əvvəla, bilməliyik ki, biz insanıq və düşüncələrimiz reallıq deyil, reallıq haqqında zehnimizdə görünən söz və görüntülərdir və bütün gerçəkliyi birbaşa dərk edib şərh etmək bizim üçün mümkün deyil.

Həyata, hadisələrə, insanlara və situasiyalara polis məmuru və ya hakim kimi deyil, bir kəşfiyyatçı və müşahidəçi kimi yanaşın, 5 duyğunuzla anın içində olun, ətrafınızdakı insanları vəziyyəti yenicə öyrənirmiş kimi müşahidə edin və mühakimə yürütməyi mümkün qədər gecikdirin: Mühakimələr yeni öyrənməyə mane olur, nə qədər tez mühakimə etsəniz, bir o qədər az öyrənirik.

Unutmayın ki, haqlı olmaq və həyatda istədiyinizi əldə etmək arasında birbaşa əlaqə yoxdur. Hər qarşılıqlı əlaqəni əsaslandırmağa çalışan bir mübahisəyə girdiyiniz zaman, siz təsdiqləmə qərəzinə tab gətirirsiniz. Daha az haqlı olmağa və həyatı maraq və heyrətlə görməyə daha çox diqqət yetirin. Özünüzdən başqa perspektivlərin ola biləcəyini qəbul etməyə hazır olduğunuzda, özünüzü yeni perspektivlərə açırsınız.

Mühakimələrinizə bir alim kimi yanaşın və onları sınayın: “Mən haqlıyam...” dediyinə inanmaq asandır. Növbəti dəfə özünüzü haqlı hesab edirsinizsə, bunun əksini göstərən məlumatlar varmı?” tapmağa çalışın.

Xülasə, insan ağlı inanmaq istədiyi şeyə inanmaq meyli ilə işləyir. Hamımızın inanclarımızı dəstəkləyən sübut axtarmaq üçün fitri istək var. Bu, həm bizi arxayın edir, həm də özümüzü haqlı hiss etdirir.

Təsdiq önyarğısı, qərar qəbul etməyinizin qaçılmaz hissəsidir. Zehnimizin qısa yolu olsa da, fərqinə varıldığında keçə biləcəyimiz bir maneədir. Bu önyarğını nə qədər çox görsək və sınaqdan keçirsək, bir o qədər onu dəyişdirə və daha balanslı bir zehniyyətə sahib ola bilərik.