“Ögey ana” yaxşı filmdir, yoxsa təbliğat? Orxan Saffari yazır…

Klassik filmlərimizin içində, sözsüz, yaxşı filmlər çoxdur. Ancaq bu filmlərin demək olar, aşağı-yuxarı hamısı birmənalı şəkildə tənqid, ən yaxşı halda isə təhlil edilməli, zəif cəhətləri göstərilməlidir. Çün, eyni zamanda təbii səbəblərdən dolayı bir filmin rejim diktəsi altında çəkilməsi, yaxud bir əsərin rejimin siyasi qaydalarına uyğun yazılması həmin əsərlərin yaxşılığına şübhə sala bilir.

Məsələn, ən məşhur, elə həm də yaxşı filmlərimizdən olan “Ögey ana” filmi kimi.

Nədir “Ögey ana” filminin mənfi cəhətləri?

Çatışmazlıqlar varmı?

Sovet rejiminin təsiri bu filmdən yan keçə bilibmi?

Sonda deyiləni əvvəldə deməkdə fayda var:

“Ögey ana” filmi, bütün tərəfləri ilə birgə rejimin mahiyyətini, yəni, insanların şəxsi duyğularını, düşüncələrini yox, nizam-intizamı, ailə birliyini, siyasi qaydaları, əvvəlcədən müəyyən edilmiş həyat şərtlərini ehtiva edir. Burada heç bir fərqli təqdimata, xüsusi bir məsələnin deyilməyinə ehtiyac duyulmur.

Bir sözlə, filmin bu baxımdan heç bir özəlliyi yoxdur. Daha dəqiq, digər filmlərimizin bir çoxu kimi, “Ögey ana” filmi də klassik Sovet romantizmi, melodramasıdır.

Doğrudur, bu film ailə institutunu qorumağa hesablansa da, ancaq bəşəri, insani hissləri özündən arındırır, heç bir alternativ təqdim etmir.

Məsələn, əksər hallarda, yəni, reallıqda ögey analar tamamilə fərqli olsa da, filmdə bu, birmənalı olaraq “Mələk” obrazında göstərilir. Bu, eyni zamanda ailədə əsas birləşdirici funksiyanın qadın olmalı olduğuna işarə edir. Bəs necə? Əlbəttə, ata obrazının ana obrazına nisbətdə daha zəif verilməsi ilə.

Üstəlik, filmdə ana obrazı həddən-ziyadə şişirdilib. Sanki hər kəsdə və hər yerdə belədir. Ögey ana az qala doğma anadan daha yaxşı göstərilir. Məsələn, o heç vaxt bezmir, uşağın bütün travmlarını sağaldır, dünyanın ən mehriban insanı belə olur. Ki, adamın doğma anası belə bu cür olmur. Bu da məsələnin başqa bir dərdli tərəfidir.

Reak həyatda belə bir ana nə qədər mehriban olur olsun, bu şəkildə qabarıq ola bilməsi mümkün deyil. Belə demək olarsa, ana obrazı bu filmdə robotdur, başqa dünyanın adamıdır. Əsəbiləşmək, bezmək, yorulmaq-hamısı bu insandan kənardır, onun tək amalı var, o da sevgi, sevgi ilə hər şeyin yaxşı olacağına inanmaq və sonda da buna çatmaq.

Digər tərəfdən, “Ögey ana” ya uyğunlaşmaq, həm də uşaq yaşında və o cür ağır travma ilə-bu qədər asan olmamalıdır. Fəqət bu filmdə uşağın travmalarına melodrama qatılaraq üstündən keçilir, əsas xətt yenidən ideoloji təsvirə, ailə modelinə yönəlir.

İdeloji təbliğat məqamları filmin bədii hissəsindən daha yaxşı və çoxdur.

Sözügedən filmdə ən böyük zərbə uşağa-İsmayıla, daha dəqiq, ümumi uşaqlıq adına zərbə vurur. Filmdə İsmayılın timsalında uşaqlara “Nə deyilsə, odur”, “Sevməyə məcbursan” kimi düşüncələr aşılanır. İsmayılın timsalında uşaqların psixi-mənəvi dünyası nəzərə alınmır, əsas böyüklərdir deyilir. Dolayısı ilə kollektiv rifah şəxsi seçim, düşüncə məsələlərinə yer vermir. Hər şey pis olsa da, yaxşı olmalıdır deyir, məcburi qəbullanmağı, sonda onsuz da belə olacaq təfəkkürünü aşılayır.

Xülasə, belə də demək olar:

“Bu film tamaşaçını heç bir şəkildə düşündürmür, klassik sistem tövsiyyəsi verir, heç bir əhəmiyyətli mesajı yoxdur”.

Orxan Saffari

Gununsesi.info