Ölkədə 1,45 milyon sahibkar var

Azərbaycanda fərdi sahibkarlıq son illərdə iqtisadiyyatın ən geniş yayılmış fəaliyyət formalarından birinə çevrilib. Rəsmi statistikaya görə, hüquqi şəxs yaratmadan fəaliyyət göstərən fərdi sahibkarların sayı artıq 1 milyon 454 mini ötüb. Bu rəqəm ölkədə sahibkarlığa marağın artdığını göstərsə də, başqa bir sualı da gündəmə gətirir: Bu qədər sahibkarın ölkə iqtisadiyyatına real töhfəsi nə qədərdir və onların ümumi kapitalını hesablamaq mümkündürmü?

Sahibkarların yarıdan çoxu bölgələrdə fəaliyyət göstərir

Azərbaycanda qeydiyyata alınmış mikro, kiçik və orta sahibkarlıq (KOS) subyektlərinin sayı 1,42 milyondan çoxdur. Onlardan 401 min 149-u hazırda aktiv fəaliyyət göstərir.

Statistikaya əsasən, fərdi sahibkarların 76,3 faizini kişilər, 23,7 faizini isə qadınlar təşkil edir. Bu da təxminən 328 min qadın sahibkar deməkdir.

Aktiv sahibkarlıq subyektlərinin 49,1 faizi Bakıda, 50,9 faizi isə regionlarda fəaliyyət göstərir. Bu göstərici sahibkarlığın tədricən bölgələrdə də genişləndiyini göstərən mühüm tendensiya hesab olunur.

Ən çox sahibkar kənd təsərrüfatında çalışır

Fərdi sahibkarların 37 faizindən çoxu, yəni 520 mindən artıq şəxs, aqrar sektorda fəaliyyət göstərir. Digər böyük qrup isə ticarət, avtomobillərin təmiri, nəqliyyat və müxtəlif xidmət sahələrinin payına düşür.

Bu statistika göstərir ki, fərdi sahibkarlıq daha çox kiçik ailə biznesləri və özünüməşğulluq modeli üzərində formalaşıb.

1,45 milyon sahibkarın kapitalı niyə hesablanmır?

İlk baxışdan belə görünə bilər ki, 1 milyondan çox sahibkarın ümumi sərmayəsini hesablamaq mümkündür. Lakin qanunvericilik buna imkan vermir. Səbəb ondan ibarətdir ki, fərdi sahibkar hüquqi şəxs deyil. O, şirkətlərdən fərqli olaraq nizamnamə kapitalı formalaşdırmır və fəaliyyətinə qoyduğu vəsaiti ayrıca dövlət reyestrində bəyan etmir. Sahibkar öz biznesinin bütün öhdəliklərinə şəxsi əmlakı ilə cavabdehdir.

Bu səbəbdən dövlət statistikası fərdi sahibkarların ümumi kapitalını deyil, onların yaratdığı iqtisadi dəyəri və iqtisadiyyata təsirini ölçür.

Sahibkarların iqtisadiyyata töhfəsi milyardlarla manatdır

Rəsmi göstəricilər fərdi sahibkarların daxil olduğu mikro, kiçik və orta sahibkarlıq sektorunun ölkə iqtisadiyyatında mühüm yer tutduğunu göstərir.

Hazırda KOS subyektlərinin:

ÜDM-də payı təxminən 18–27 faiz arasında dəyişir;

qeyri-neft ÜDM-də payı 26,6 faizdən çoxdur;

fəaliyyətdə olan KOS subyektləri hər il 20,1 milyard manatdan artıq əlavə dəyər yaradır;

ölkə üzrə məşğulluğun 44 faizini, qeyri-neft sektorunda isə 45,3 faizini təmin edir.

Bu rəqəmlər göstərir ki, sahibkarların iqtisadi gücü onların rəsmi kapitalından daha çox yaratdıqları məhsul, xidmət və məşğulluqla ölçülür.

Mikro sahibkar statusu necə müəyyən edilir?

Azərbaycan qanunvericiliyinə əsasən, mikro sahibkar statusu kapitalın həcminə görə deyil, fəaliyyət göstəricilərinə əsasən müəyyən edilir.

Bu kateqoriyaya daxil olmaq üçün illik gəlir 200 min manatdan çox, işçilərin sayı 10 nəfərədək olmalıdır.

Bu yanaşma kiçik biznesin qeydiyyatını və fəaliyyətini sadələşdirməyə xidmət edir.

Rəqəmlər göstərir ki, Azərbaycanda sahibkarların sayı kifayət qədər yüksəkdir. Lakin onların böyük hissəsi mikro bizneslə məşğul olduğundan, iqtisadi potensial daha çox çoxsaylı kiçik fəaliyyətlərin cəmi hesabına formalaşır.

Məhz buna görə 1,45 milyon fərdi sahibkarın ümumi sərmayəsini hesablamaq mümkün olmasa da, onların yaratdığı iqtisadi dəyər, məşğulluq və qeyri-neft sektorunun inkişafına verdiyi töhfə milyardlarla manatla ölçülür. Bu isə fərdi sahibkarlığın ölkə iqtisadiyyatının əsas dayaqlarından biri olduğunu göstərir.

Samir Abdulla

AzPost.az