“Opera günləri” layihəsi çərçivəsində opera forumu keçirilib

Bakı, 11 iyun, AZƏRTAC

Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının təşkilatçılığı ilə “Opera günləri” layihəsi çərçivəsində Azərbaycan Milli Xalça Muzeyində opera forumu keçirilib.

AZƏRTAC xəbər verir ki, tədbir zamanı Azərbaycan opera sənətinin formalaşması və inkişafının yaranma tarixindən tutmuş müasir şərhlərə qədər müxtəlif aspektlərini üzə çıxaran məruzələr dinlənilib.

Tədbiri giriş nitqi ilə sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, Əməkdar mədəniyyət işçisi Səadət Təhmirəzqızı açıb. O, çıxışında milli musiqi mədəniyyətinin tərkib hissəsi kimi opera janrının xüsusi əhəmiyyətini vurğulayıb: “Opera musiqi sənətinin ən mürəkkəb, çoxşaxəli və eyni zamanda zəruri sahələrindən biridir. Onilliklər bundan əvvəl dahi Üzeyir Hacıbəyli Azərbaycan musiqisi üçün opera janrını yaradıb. O, 1908-ci ildə “Leyli və Məcnun” əsərində " Qərbi Avropa opera sənətini bizim qədim musiqi ənənələri ilə birləşdirməyə nail olub və bununla da təkcə Azərbaycan deyil, bütün Şərq aləmi üçün əhəmiyyətli olan unikal janrın əsasını qoyub”.

Onun sözlərinə görə, bu forumun dahi bəstəkarın anadan olmasının 140 illik yubileyində keçirilməsi təsadüf deyil. Tədbir Üzeyir Hacıbəyli irsinə dərin hörmətin əlamətidir.

Forumda Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının katibi, elmlər doktoru, dosent Leyla Zöhrabova məruzə ilə çıxış edib.

“Üzeyir Hacıbəylinin “Leyli və Məcnun” əsərindən “Koroğlu” operasınadək təşəkkül yolu” mövzusunda olan məruzədə Azərbaycan opera sənətinin inkişafı təhlil olunub, bədii nailiyyətlər və konseptual dərinlik məsələləri önə çəkilib.

Məruzəçinin sözlərinə görə, məhz 1908-ci ildə “Leyli və Məcnun” operasının tamaşaya qoyulması ilə Üzeyir Hacıbəylinin öz yaradıcılığının zirvəsinə hazırlıq adlandırdığı ən mühüm mərhələ başlayır. Bu, bəstəkarın zəngin Şərq musiqi ənənələrini - muğam, təsnif, xalq intonasiyalarını Avropa operası prinsipləri ilə birləşdirdiyi ilk əsər idi. Beləliklə, muğam operası yarandı və bu janr sadəcə yenilik deyil, əsl mədəni sıçrayışa çevrildi. L. Zöhrabova qeyd edir: “Bu əsərdə biz muğam, təsnif və ənənəvi musiqi elementlərinin əsl mahiyyətini itirmədən necə yeni səhnə forması aldığını görə bilərik. Üzeyir Hacıbəyli milli musiqi əsaslarına xüsusi diqqət yetirir, Azərbaycan adət-ənənələrinin ruhunu dərindən öyrənirdi”. Amma tədqiqatçının vurğuladığı kimi, onun planı daha geniş idi. Dahi bəstəkar təkcə muğamlar əsasında opera yaratmağa deyil, Azərbaycan musiqisində simfonik təfəkkürə yol açmağa çalışırdı.

Məhz bu səbəbdən də muğam quruluşu ilə üzvi surətdə bağlı olan simfonik epizodlar artıq operanın müqəddiməsində görünür. Bu, nəinki iki musiqi dünyası arasında möhkəm körpü yaratmağa, həm də tamaşaçıları yeni ideyaları qavramağa - operanı tam janr kimi mənimsəməyə hazırlamağa imkan verdi.

Forumun mövzusunu Azərbaycanın Əməkdar artisti, Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının baş dirijoru, Bakı Musiqi Akademiyasının dosenti Əyyub Quliyev “Opera sənətində dirijorluq ənənələri” mövzusunda məruzə ilə davam etdirib. O, opera teatrında dirijor peşəsinin mürəkkəbliyindən və çoxşaxəliliyindən danışıb: “Operada dirijorluq ifaçılıq sənətinin ən mürəkkəb formalarından biridir. Əgər simfonik dirijor orkestrlə işləyirsə və bir neçə məşqdə proqram hazırlaya bilirsə, o zaman opera dirijoru orkestrin, solistlərin, çoxlu sayda xorun, rejissorlarının işini əlaqələndirir və bütün səhnə və musiqi elementlərinin qarşılıqlıl fəaliyyəti ondan asılıdır”.

Maestro vurğulayıb ki, dirijor bütün tamaşaya cavabdehdir: o, təkcə orkestrə rəhbərlik etmir, həm də səhnə məşqlərində, o cümlədən işıqlandırma və səhnələşdirmə ilə iş prosesində iştirak edir. Hətta bir səhv jest bütün istehsalın ritmini və ya emosional əhvalını poza bilər.

Sonra sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Aytən Babayevanın “Firəngiz Əlizadənin “İntizar” operasında vətənpərvərliyin tərənnüm edilməsi” mövzusunda məruzəsi dinlənilib.

O, əsərin dramatik ifadəlilik və müasir musiqi dramaturgiyası kontekstində əhəmiyyətini qeyd edib.

Məruzəçinin sözlərinə görə, XXI əsrdə yazılmış “İntizar” operası Azərbaycan musiqi sənəti tarixində mühüm mərhələ olub, çünki onun müəllifi Azərbaycanın istedadlı qadın bəstəkarı Firəngiz Əlizadədir. Əsər Azərbaycan musiqi mədəniyyətində əsas və ən çox qaldırılan vətənpərvərlik mövzusuna həsr olunub.

Forum sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, Əməkdar mədəniyyət işçisi Səadət Təhmirəzqızının çıxışı ilə yekunlaşıb. O, milli operanın formalaşma mərhələlərini və ölkənin mədəni kimliyinin formalaşmasında onun rolunu ətraflı əhatə edən “Azərbaycan opera sənətinin inkişafı” mövzusuna toxunub.

Azərbaycanın Əməkdar artisti, Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının baş dirijoru Əyyub Quliyev AZƏRTAC-ın müxbirinə müsahibəsində layihənin əsas məqsədindən danışıb. “Bu, Azərbaycanda opera sənətinin daha geniş və miqyaslı təbliği, eyni zamanda, opera sənətinin xalqa daha çox yaxınlaşmasıdır. Biz müxtəlif janrları, üslubları və peşələri təmsil edən mütəxəssislərimizin bu və ya digər şəkildə opera sənəti ilə bağlı ən maraqlı əsərlərini təqdim etməyə çalışırıq”, -deyə o qeyd edib.

Maestronun sözlərinə görə, forumun keçirilməsi milli mədəniyyətin inkişafı istiqamətində mühüm addımdır.

“Opera günləri” nəinki klassik musiqisevərləri sevindirəcək, həm də bu janrı əvvəllər onunla yaxından tanış olmayan daha geniş auditoriyaya açacaq.

Layihəyə qeyri-standart formatlarda orijinal tamaşalar daxildir ki, bu, şübhəsiz ki, tədbirə xüsusi dinamika verir və onu aktual edir”, - deyə Əməkdar artist sözlərini yekunlaşdırıb.