Osmanlını yıxan silah Bakıya tuşlandı Türkiyədən inanılmaz addım

“Bizim əbədi müttəfiqlərimiz və ya daimi düşmənlərimiz yoxdur. Əbədi və daimi olan yalnız maraqlarımızdır və əsas vəzifəmiz bu maraqları izləməkdir”.

Britaniyanın sabiq baş naziri Lord Palmerstonun bu siyasi praqmatizm nümunəsini, yəqin, çoxunuz eşitmisiniz. Müasir siyasətdə bu tezisə əməl etməmək misilsiz iradə tələb edir.

Biz Azərbaycanın o misilsiz iradəsini cəmi 1 ay əvvəl – Orta Asiyanın türk dövlətlərinin Türkiyəyə gözlənilməz zərbəsindən sonra gördük. Həmin vaxt Qazaxıstan, Özbəkistan, Türkmənistan və Qırğızıstanın Avropa Birliyi ilə imzaladıqları 12 milyard avroluq investisiya vədi qarşılığında Şimali Kipri tanımayacaqlarını bəyan etdilər.

Təkcə Azərbaycan… hə, yenə də (!), həmişə olduğu kimi (!), bu dəfə də (!) təkcə Azərbaycan Türkiyənin yanında dayandı, “sona qədər Şimali Kiprli qardaşlarımızın yanındayıq” dedi.

Böyük müharibədən yenicə çıxmış, ərazisinin 20 faizi yerlə yeksan edilmiş, şəhidlər vermiş Azərbaycan qardaşını – Türkiyəni öz maraqlarına qurban vermədi.

Bəs 1 ay sonra biz nə müşahidə edirik?

Türkiyədə bəzi media orqanları, eləcə də bu ölkənin müəyyən ictimai şəxsləri Azərbaycana qarşı qərəzli və faktoloji əsasdan məhrum, ittiham xarakterli mövqe formalaşdırmağa başlayıb. Söhbət Azərbaycanın İsraillə qarşılıqlı strateji maraqlara, təhlükəsizlik və müdafiə sahələrində əməkdaşlığına qarşı başladılmış kampaniyadan gedir. Bunu isə Türkiyə cəmiyyəti üçün həssas bir məsələ – Qəzza böhranı üzərindən edirlər.

Təbii, Qəzza böhranının yaranmasında və ya İsrailin buradakı əməliyyatlarında, işğal faktında Azərbaycanın rolu sıfır dərəcəsindədir. Əgər Türkiyədə kimsə Qəzzanın işğalında günahkar axtarmaq istəyirsə, başını Qərbə çevirib, strateji müttəfiqi ABŞ-a baxa bilər. Qəzzada keçirilən əməliyyatlarda ABŞ-ın hansı miqyasda rol oynadığı heç kimə  sirr deyil. İş belədirsə, onda Türkiyə niyə ABŞ-la münasibətlərini bloklamır?

Gəlin müqayisə aparaq:

– Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra Fələstini dövlət kimi tanıdı;

– Türkiyənin strateji müttəfiqi ABŞ isə Fələstini dövlət hesab etmir.

– Azərbaycan İsrail-Fələstin münaqişəsinin iki dövlət prinsipi əsasında həllini dəstəkləyir;

– Türkiyənin strateji müttəfiqi ABŞ isə deyir ki, fələstinlilər Qəzzanı boşaltsın.

– Azərbaycan, demək olar ki, hər il Fələstinə humanitar – pul, ərzaq, tibbi yardım göstərir;

– Türkiyənin strateji müttəfiqi ABŞ isə İsrailin buradakı hərbi əməliyyatlarında aktiv rol oynayır.

– Azərbaycan Fələstində uşaqlar üçün orta məktəb inşa edir;

– Türkiyənin strateji müttəfiqi ABŞ isə buradakı məktəblərin dağılmasına zəmin yaradan hərbi yardımlar edir.

– Azərbaycan deyir ki, müstəqil Fələstin dövləti qurulmalı, Şərqi Qüds onun paytaxtı olmalıdır.

– Türkiyənin strateji müttəfiqi ABŞ isə Qüdsü İsrailin paytaxtı kimi tanıyır.

Siyahını uzatmaq olar, amma zənnimcə, kifayətdir. Digər tərəfdən, Türkiyə-ABŞ münasibətləri həm tarixi, həm də hərbi və iqtisadi sahələrdə Azərbaycan-İsrail münasibətlərindən əhəmiyyətli dərəcədə geniş və çoxşaxəlidir.

Ortada bu qədər fakt var ikən niyə Türkiyədə Azərbaycanı etibarsızlaşdırmağa çalışan aktorlar rəsmi Ankaranı ABŞ-la diplomatik münasibətləri tamamilə dondurmağa çağırmırlar?

Axı Qəzzaya hücumlarda İsrailə misilsiz dəstək verən ölkə məhz Türkiyənin strateji müttəfiqi ABŞ-dır!

Azərbaycan isə son 100 ildə özü daha ağır vəziyyətlərdə olmasına rəğmən, Türkiyəyə yardım, kömək əlini uzadıb.

Birinci Dünya müharibəsinin gedişində ərəblərin xəyanəti nəticəsində Osmanlı süquta qədəm qoydu, bir sıra cəbhələrdə ağır məğlubiyyətlərə uğradı və nəzarəti olan xeyli ərazini, həmçinin bu gün müzakirə mövzusu olan Qüdsü itirdi. 

Hansı ki, o ərəfələrdə azərbaycanlılar Çanaqqalada türk qardaşları ilə çiyin-çiyinə tarixin ən böyük azadlıq mübarizəsindən birini verirdilər.

O ərəblərin türklərə münasibəti, bu da Azərbaycan türklərinin münasibəti.

Bu gün Türkiyə Cümhuriyyəti mövcuddursa, bunda Azərbaycanın da payı var. Birinci Dünya müharibəsindəki ağır məğlubiyyətdən sonra Osmanlı imperiyası parçalanmış, Sevr müqaviləsi ilə dövlətin mövcudluğu sual altına düşmüşdü. Mustafa Kamal Paşanın rəhbərliyi ilə başlayan Qurtuluş savaşında türklərin yanında olan yenə də Azərbaycan idi. Həmin dönəm bu mübarizənin rəhbərləri Azərbaycan və Bolşevik Rusiyasından yardım istəmişdi. Azərbaycan ciddi maneələrə rəğmən türk qardaşlarına yardım əlini uzatmışdı. Rusiya isə maddi yardım müqabilində Türkiyənin Bolşevik dövlətləri qrupuna qoşulmasını ümid edirdi.

Azərbaycanın Osmanlıya qızıl, pul və neft şəklində yardımı 1920-ci ildən 1922-ci ilə qədər davam etmişdi. Bu gün obyektiv türk araşdırmaçı-tarixçiləri də qeyd edirlər ki, Qurtuluş mübarizəsindəki qələbədə Azərbaycanın da rolu olub.

Məsələn, türkiyəli tarixçi Mustafa Solak yazır:

“Azərbaycan 1920-ci il oktyabrın 2-də 19 min Osmanlı qızılı, 1 milyon Fransa frankı və 8 ədəd neft çeki olmaqla yardım göndərmişdi. Bu pullarla İş Bankı yaradıldı. Bundan əlavə, Kazım Karabəkir Paşaya 500 ədəd yüzlük Osmanlı qızılı yetim türk uşaqlarının təhsili üçün təqdim olunmuşdu”.

Türkiyə Tarix Qurumunun sabiq rəhbəri Prof. Dr. Yusuf Halaçoğlu da həmin dönəm Azərbaycandan Osmanlıya böyük yardım gəldiyi təsdiqləyib.

Çətin geopolitik şəraitdə qardaş ölkələr arasında qarşılıqlı strateji dəstəyin təmin edilməsi həm normativ, həm də reallığa əsaslanan bir fenomen kimi qiymətləndirilməlidir. Türkiyədə Azərbaycanın mövqeyini yanlış istiqamətdə təqdim edən müəyyən qruplar bu fundamental həqiqətləri ya bilmirlər, ya da unudublar.

Bilmirlərsə, öyrənməlidirlər.

Unudublarsa, xatırladarıq.

Aqşin Evrən
Globalinfo.az