Paşinyan “açıq kosmos”da GÜNDƏM

Nikol Paşinyan artıq Fransaya səfərini başa vurub. Baş nazir iyun ayında keçirilən parlament seçkilərində partiyasının qələbəsindən və İrəvanın Aİ ilə Avrasiya İqtisadi İttifaqı arasında həll olunmamış seçimi səbəbindən Rusiya ilə gərgin münasibətlərdən sonra ilk dəfə Parisə səfər edib. May ayında İrəvana dövlət səfəri edən və 8-ci Avropa Siyasi Birliyi Zirvə Toplantısında iştirak edən Prezident Emmanuel Makronla görüşü İrəvanla Paris arasında möhkəmlənən ittifaqı və Ermənistanın Avropayönlü kursunu nümayiş etdirib. Parisdəki danışıqlar Fransa liderinin Avropa Birliyində Ermənistanın əsas lobbiçisi olaraq qaldığını nümayiş etdirib.

Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın Parisə qayıtmasının rəsmi səbəbi onun 9-10 sentyabr tarixlərində Fransa paytaxtında keçirilən Beynəlxalq Kosmik Sammitə dəvət olunması olub. 2022-ci ildə Ermənistan Avropa texnologiyası ilə hazırlanmış və SpaceX tərəfindən orbitə buraxılan ilk peyki olan ArmSat-1-i kosmosa göndərib. “Cəmi bir il sonra, Ermənistan mütəxəssisləri tərəfindən tamamilə yığılıb sınaqdan keçirilmiş və SpaceX tərəfindən orbitə buraxılmış ilk peyk olan Haysat-1 ilə daha bir mərhələyə çatdıq”, - deyə Nikol Paşinyan Beynəlxalq Kosmik Sammit iştirakçılarına müraciət edərək, Qərb tərəfdaşları ilə əməkdaşlıqda əldə edilən Ermənistan kosmik sənayesinin uğurlarını vurğulayıb.

Rusiyanın iştirakı olmadan əldə edilən Ermənistan kosmik sənayesinin uğurlarını açıqlamazdan əvvəl Nikol Paşinyan Parisdə nə qədər rahat olduğunu nümayiş etdirib. O, sosial mediada yerli restoranda ənginar yeməyə hazırlaşarkən çəkilmiş videosunu paylaşıb.

Səfərin rəsmi proqramı Yelisey Sarayında Prezident Emmanuel Makronla danışıqlarla başlayıb. Makron Ermənistan baş nazirini maşından düşərkən qarşılayıb. Bu, Nikol Paşinyanın son üç ildə Fransa paytaxtına yeddinci səfəridir, lakin bu dəfə xüsusi siyasi əhəmiyyət kəsb edib. Bu, onun iyun ayında keçirilən parlament seçkilərindən bəri Parisə ilk səfəri idi və bu səfər təkcə daxili siyasi vəziyyətin pisləşməsi ilə deyil, həm də Ermənistanın xarici siyasətinə ciddi çətinliklərlə müşayiət olunub. Son aylarda Ermənistanın Rusiya ilə münasibətlərindəki böhran ciddi şəkildə pisləşib, Avropa ilə münasibətlər isə - ən azından rəsmi əlaqələr baxımından - əks mənzərə nümayiş etdirib.

Ermənistanın Rusiya və Avrasiya İqtisadi Birliyi (AAİB) tərəfdaşları ilə münasibətləri məsələsinin Paris danışıqları zamanı qaldırılıb-qayıtılmadığı hələ də məlum deyil, bu məsələ ilə bağlı heç bir rəsmi açıqlama verilməyib. Lakin, yekun bəyanatdan göründüyü kimi, Makron və Paşinyan "Ermənistan hökumətinin iqtisadi sahəni şaxələndirmək üçün gördüyü ardıcıl tədbirləri qeyd ediblər. Emmanuel Makron xüsusən də strateji tərəfdaşlıq haqqında bəyannaməyə uyğun olaraq bütün sahələrdə ikitərəfli münasibətlərin daha da inkişaf etdirilməsinin vacibliyini vurğulayıb.

Tərəflər bu sənədi may ayında Fransa prezidentinin Avropa Siyasi Birliyinin 8-ci sammitində iştirak etdiyi İrəvana səfəri zamanı imzalayıblar. İmzalanan bəyannamə hərbi əməkdaşlığın dərinləşdirilməsini (Ermənistanın müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsi daxil olmaqla), ticarət, enerji və nəqliyyat sahələrində tərəfdaşlığın genişləndirilməsini, eləcə də Avropaya inteqrasiya prosesinin davam etdirilməsini və Ermənistanda demokratik islahatların dəstəklənməsini nəzərdə tutur.

Elə həmin ay böyük bir nəqliyyat layihəsi üzrə razılıq əldə edilib: Ermənistanda ən uzun və regionda ikinci ən uzun olan Bərgüşat Tunelinin (8,6 km) tikintisi. Bu, Ermənistanın İran və Gürcüstanla sərhədlərini birləşdirən Ermənistanın Şimal-Cənub Magistral Yolunun bir hissəsi olacaq. Emmanuel Makron və Nikol Paşinyan Parisdə keçirilən görüşdə qeyd ediblər ki, bu layihə üzrə tikinti işlərinə tezliklə başlanılması gözlənilir.

Ermənistanın tarixən güclü əlaqələri saxladığı Fransa ilə münasibətlərin gücləndirilməsi, Ermənistan hökumətinin ümumi Avropayönlü kursu kontekstində xüsusilə vacibdir. Bu prosesin böyük hissəsi siyasi addımlara və viza liberallaşdırılması kimi uzaq gələcək üçün iddialı planlara yönəlib. Avropanın, xüsusən də Fransanın iqtisadi töhfəsi təvazökar olaraq qalır, baxmayaraq ki, Ermənistanla AB arasında ticarət 2026-cı ilin ilk altı ayında təxminən ikiqat artaraq 516 milyon dolları keçib.

Moskva öz növbəsində İrəvana Avrasiya İqtisadi Birliyindəki tərəfdaşları ilə əməkdaşlığın iqtisadi faydalarını xatırlatmağa davam edir. Sentyabrın əvvəlində Bişkekdə keçirilən ŞƏT sammitində Rusiya Prezidenti Vladimir Putin Nikol Paşinyanı Avropa İttifaqı ilə Avrasiya İqtisadi İttifaqı arasında seçimə "sırf obyektiv, reallığa əsaslanaraq" yanaşmağa və bunu "mümkün qədər tez" etməyə çağırıb. Putin ilin əvvəlindən bəri ölkələr arasında ticarət dövriyyəsinin 2,5 milyard dollar təşkil etdiyini və Rusiya şirkətlərinin respublika büdcəsində ən böyük vergi ödəyiciləri olaraq qaldığını qeyd edib.

İrəvanın gələcək xarici siyasət kursu məsələsi Nikol Paşinyan və Vladimir Putin arasında elan edilən yeni danışıqlarda əsas məsələ olacaq. Kremlin məlumatına görə, Ermənistan baş nazirinin Rusiyaya səfəri ilə bağlı artıq razılıq əldə edilib, lakin tarix hələ müəyyən edilməyib.

V.VƏLİLİ