Pezeşkianın Azərbaycana səfərində gündəm kifayət qədər zəngin olacaq ANALİZ

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian Azərbaycana səfər edəcək.

Səfərin bu ay reallaşacağı ehtimal edilir.

Qeyd edək ki, bu, M.Pezeşkianın İran Prezidenti vəzifəsində Azərbaycana ilk səfəri olacaq.   

Xatırladaq ki, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin köməkçisi - Prezident Administrasiyasının Xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev fevral ayında İrana səfəri zamanı Məsud Pezeşkianla görüşüb. H.Hacıyev görüş çərçivəsində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin səmimi salamlarını və ölkəsinə səfərə dəvətini İran Prezidentinə çatdırıb.

Politoloq Elçin Mirzəbəyli "Sherg.az"a bildirib ki, Məsud Pezeşkianın İran prezidenti vəzifəsində Azərbaycana ilk səfəri və bu səfərin İran üçün olduqca mürəkkəb və həssas bir zaman kəsiyində gerçəkləşməsi, şübhəsiz ki, dünyanın diqqət mərkəzində olacaq:

"Amma bu səfərin ikitərəfli münasibətlərə böyük töhfə verəcəyini öncədən söyləmək çox çətindir. Çünki İran İslam Respublikasında, hazırda bütün real idarəçilik mexanizmləri Ali Dini Rəhbərin, daha dəqiq desək, SEPAH-ın nəzarətindədir. Prezidentin səlahiyyətləri dövlətlərarası münasibətlərdə həlledici qərarların qəbul edilməsinə imkan vermir.

Donald Trampın, hüquqi baxımdan, İran İslam Respublikasının dövlət başçısı sayılan Məsud Pezeşkiana deyil, dini rəhbər Xameneyiyə məktub ünvanlaması da, əslində bu reallıqların Ağ Ev tərəfindən nəzərə alınmasından qaynaqlanır. Baxmayaraq ki, Məsud Pezeşkianın seçki vədlərinin ən əhəmiyyətli hissəsini ölkənin izolyasiyadan çıxarılması və Vaşinqtonla birbaşa danışıqlara başlanılması təşkil edirdi, Donald Tramp İranın şərti islahatçı prezidentinə belə bir şans tanımadı və mesajlarını real hakimiyyətə çatdırmağa üstünlük verdi".

Politoloq əlavə edib ki, Məsud Pezeşkian Qərbi Azərbaycan ostanının Məhabad şəhərində doğulub:

"Məhabad Urmudan (Urmiyə) təxminən 100 kilometr cənubda yerləşir və İranın mövcud dini-siyasi rejiminin Azərbaycan türklərinə qarşı yürütdüyü assimilyasiya siyasəti nəticəsində Məhabadın əhalisinin tərkibi etnik kürdlərin hesabına dəyişdirilib. Hətta kürd əhalisi Məhabadı “İran Kürdüstanı”nın “paytaxtı” hesab edir. Bu məqamları diqqətə çatdırmağımın, əsas səbəbi, hazırda kürdlərin üstünlük təşkil etdiyi Məhabadda doğulmuş Azərbaycan türkü olan, fikirlərini türk və kürd dillərində yüksək səviyyədə ifadə etməyi bacaran Pezeşkianın öncə seçkiyə buraxılması, sonra isə prezident seçilməsinə İranın mövcud de-fakto idarəçilik sistemi tərəfindən imkan verilməsi ilə bağldır. Hazırda hakimiyyətə olan və məzhəbçi ideologiya ilə niqablanmış dini-siyasi rejimin ən böyük narahatlıqlarından biri ölkənin ən böyük xalqı olan Azərbaycan türklərinin milli oyanış prosesi və yarana biləcək etnik qarşıdurmanın İranı daxili qarşıdurmaya sürükləyəcəyi pespektivi ilə bağlıdır. İranın de-fakto idarəçilik sistemi süni şəkildə türk-kürd qarşıdurması yaratmaqla, rejimə qarşı olan etiraz enerjisini etnik zəmində idarəolunan süni prosesə istiqamətləndirə bilər. Lakin bu prosesdən xarici maraqların faydalanması ehtimalı da az deyil. Zənnimcə, hazırda Urmuda baş verənlər etnik zəmində baş verə və parçalanmaya səbəb ola biləcək qarşıdurmaların imitasiyasıdır".

Elçin Mirzəbəyli vurğulayıb ki, Məsud Pezeşkianın Azərbaycana səfəri çərçivəsində aparılacaq müzakirələrin mövzularına gəldikdə isə, gündəmin kifayət qədər zəngin olacağı gözləniləndir:

"İranın xarici işlər nazirinin bir müddət öncə Ermənistan adlıölkəni təmsil edən həmkarı Ararat Mirzoyanla görüş zamanı səsləndirdiyi fikirlər, zənnimcə səfər zamanı ciddi razılaşmaların əldə olunacağına ümid yaratmır. Heç mövcud geosiyasi reallıqlar da razılaşmalar üçün əlverişli sayıla bilməz. Çox güman ki, bu günədək olan razılaşmaların həyata keçirilməsi ilə bağlı bir sıra sənədlər imzalansın və açıqlamalar verilsin. Lakin hazırda dünyanın gündəmi o qədər intensiv dəyişir ki, nəinki bir gün, heç bir saat sonra nəyin baş verəcəyini dəqiqliklə proqnozlaşdırmaq mümkün deyil".