Politoloq: “Türkiyəni yeni Osmanlı kimi təqdim etmək siyasi manipulyasiyadır”

Türkiyə Osmanlı imperiyasının varisi olaraq bu mirasa istinad edən bir siyasi xətt icra edir

Türkiyədə dinin siyasətdə rolunun artması müəyyən risklər doğurur

İsrailin Kəşfiyyat naziri İtamar Ben Gvirin Türkiyəyə dair səsləndirdiyi sərt və radikal bəyanatlar regionda onsuz da gərgin olan siyasi mühitə yeni dinamika əlavə edib. Nazir açıq şəkildə bildirib ki,“Türkiyə yeni bir Osmanlı yaratmaq istəyir. Bu günkü Türkiyə yəhudi dövləti üçün bir nömrəli təhdiddir. Kiprdə Türkiyə böyük hərbi genişlənmə aparır -biz bu hərbi imkanları məhv etməliyik. Türkiyə İsrail dövləti üçün yeni bir İrana çevrilir”.

Bu tip açıqlamalar təkcə emosional ritorika deyil, həm də İsrailin regiondakı güc balansının dəyişməsinə dair artan narahatlığının göstəricisi kimi dəyərləndirilir. Eyni zamanda belə iddialar fonunda Ankaranın regional strateji davranış məntiqini və İsrail-Türkiyə münasibətlərinin hazırkı trayektoriyasını daha obyektiv müstəvidə təhlil etmək zərurəti gündəmə gəlir. 

Politoloq Turan Rzayev Sherg.az-a açıqlamasında Türkiyənin klassik mənada “yeni Osmanlı” yaratmaq istədiyini söyləməyin doğru olmadığını bildirib:

"İsrailin Kəşfiyyat naziri İtamar Ben Gvirin “Türkiyə yeni bir Osmanlı yaratmaq istəyir, bu günkü Türkiyə yəhudi dövləti üçün bir nömrəli təhdiddir və Kiprdəki hərbi imkanları məhv etməliyik” fikirləri indiki məqmada diqqət çəkir. Bu iddiaların fonunda Türkiyənin real strateji hədəflərini daha rasional çərçivədə qiymətləndirmək zəruridir. Əvvəla, Türkiyənin klassik mənada “yeni Osmanlı” yaratmaq istədiyini söyləmək doğru deyil. Belə bir layihənin tarixi, siyasi və demoqrafik baxımdan həyata keçməsi mümkün deyil. Bununla belə, Türkiyə Osmanlı imperiyasının varisi olaraq regional siyasətində bu mirasa istinad edən bir siyasi xətt icra edir. Vaxtilə bölgəni əhatə edən “Osmanlı Millətlər Cəmiyyəti” tipli bir platforma qurmaq ideyası da gündəmə gəldi. Hətta Əhməd Davudoğlu bunu açıq şəkildə təklif etdi. Lakin həmin konsepsiya reallaşmadı və geosiyasi reallıqlar belə bir modelin davamının mümkün olmadığını göstərdi. Rəcəb Tayyib Ərdoğanın rəhbərliyində isə Ankara daha fərqli xətt müəyyənləşdirib. Bu xətt nə tam yeni-osmanlıçılıqdır, nə də keçmişə kor-koranə dönüş cəhdi. Daha çox Misaki Millinin yəni Türkiyə Cümhuriyyətinin ideoloji sərhəd yaddaşının Osmanlı mirası ilə sintezi üzərində qurulan siyasi yanaşmadır. Başqacür desəm Türkiyənin regional ambisiyalarını legitimləşdirən, həm tarixi nüfuz sahəsini, həm də müasir dövlətçilik iddiasını birləşdirən bir çərçivədir".

Politoloq Ben Gvirin “Türkiyə yeni İrana çevrilir” fikrində həm həqiqət payının, həm də qərəzin müşahidə olunduğunu söyləyib: 

"Məsələ ondadır ki, Türkiyədə AKP iqtidarının siyasi islam anlayışı, dinin siyasətdə rolunun artması, dini xadimlərin və şeyx statuslu şəxslərin cəmiyyətdə nüfuz qazanması müəyyən risklər doğurur. Bu gün Türkiyədə açıq şəkildə şəriət tələb edən bir qrupun mövcudluğu da faktdır. Bu, konstitusiya prinsiplərinə qarşı olsa da, onlara qarşı sərt reaksiyanın olmaması gələcəkdə ideoloji qütbləşməni dərinləşdirə bilər. Lakin Türkiyəni İranla eyniləşdirmək də reallığa uyğun deyil. Türkiyə unikal demokratik təcrübəyə, çoxpartiyalı siyasi sistemə, güclü və köklü dövlət institutlarına sahibdir. Ən önəmlisi, dövlətin daxili tənzimləmə mexanizmləri:siyasi rəqabət, məhkəmə və ən kəskin məqamda ordu ölkəni teokratik modelə sürüklənməkdən çəkindirən təhlükəsizlik xəttidir. Bu risk mövcuddur, amma idarəolunmaz deyil.

Hesab edirəm Ben Gvirin açıqlamalarında strateji qərəz də aydın şəkildə görünür. Türkiyə son illər xüsusilə Qüds, Fələstin və Suriya məsələlərində İsrailin planlaşdırdığı siyasətlərə mane olan əsas regional gücdür". 

Ekapertin sözlərinə görə Ankara həm diplomatik, həm hərbi, həm də humanitar xəttdə Tel-Əviv üçün ciddi rəqibdir: 

"Bu səbəbdən İsrail rəsmilərinin Türkiyəni təhlükə kimi göstərməsi həm daxili auditoriyaya mesaj, həm də regionda Türkiyənin nüfuzunun qarşısını almağa yönəlmiş siyasi ritorikadır".