Postmüharibə dövründə Azərbaycan: Böyük Qayıdış və humanitar inkişaf perspektivləri

25 sentyabr 2025-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev BMT Baş Assambleyasının 80-ci sessiyasında çıxış edərək, ölkəmizin yeni tarixi mərhələsini – postmüharibə bərpa dövrünü və Böyük Qayıdış proqramını beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətinə çatdırdı. Dövlət başçısının nitqində əsas vurğulardan biri Azərbaycanın 2020-ci ildə əldə etdiyi Zəfərdən sonra başladığı genişmiqyaslı bərpa, quruculuq və humanitar layihələr oldu. Bu çıxış yalnız Azərbaycanın daxili siyasətində deyil, həm də beynəlxalq miqyasda humanitar inkişaf modelinin nümayişi kimi qəbul edildi.

30 illik işğaldan azad edilmiş torpaqların dirçəlişi

Prezident İlham Əliyev nitqində xatırlatdı ki, Ermənistanın işğalı nəticəsində Azərbaycan əraziləri tamamilə dağıdılmış, şəhər və kəndlər yerlə-yeksan edilmişdir. Füzuli, Cəbrayıl, Ağdam, Laçın və digər rayonların talan edilməsi, mədəni və tarixi irsin məhv edilməsi insanlıq əleyhinə cinayətlərin nümunəsi idi. Dövlət başçısının sözləri ilə desək, Azərbaycan indi “sıfırdan yeni həyat qurur”.

Bu reallıq fonunda həyata keçirilən bərpa işləri yalnız infrastrukturun deyil, həm də sosial ədalətin bərpası deməkdir. Çünki 30 il ərzində məcburi köçkün həyatı yaşayan bir milyon azərbaycanlının doğma torpaqlara qayıtması həm tarixi ədalətin təntənəsidir, həm də beynəlxalq humanitar dəyərlərin real tətbiqidir.

Böyük Qayıdış proqramı: İnsan mərkəzli siyasət

Prezident İlham Əliyevin nitqində xüsusi vurğulanan məqam Böyük Qayıdış proqramıdır. Bu proqram çərçivəsində artıq azad olunmuş torpaqlarda “ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd” konsepsiyaları əsasında müasir yaşayış məntəqələri inşa edilir. Zəngilanın Ağalı kəndi buna bariz nümunədir.

Dövlət başçısının çıxışında qeyd olundu ki, Azərbaycan Böyük Qayıdışı təkcə məcburi köçkünlərin geri dönüşü kimi deyil, həm də dayanıqlı inkişaf modeli kimi təqdim edir. Bu, həm sosial bərabərliyin təmin edilməsi, həm də ekoloji baxımdan yaşıl enerji zonalarının yaradılması ilə xarakterizə olunur. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarının “yaşıl enerji zonası” elan edilməsi həm də Azərbaycanın qlobal iqlim gündəminə verdiyi töhfədir.

Humanitar məsələlər və beynəlxalq əməkdaşlıq

Prezident İlham Əliyev BMT tribunasından bəyan etdi ki, Azərbaycan postmüharibə mərhələsində humanitar məsələlərə prioritet verir. Bu, ilk növbədə insanların təhlükəsiz qayıdışını təmin etmək məqsədilə mina təmizləmə işlərinin genişləndirilməsi ilə bağlıdır. Ermənistanın on minlərlə mina basdırması Böyük Qayıdış prosesinin qarşısında ciddi maneə olaraq qalır.

Dövlət başçısı beynəlxalq ictimaiyyəti mina təmizləmə fəaliyyətində Azərbaycana dəstək verməyə çağırdı. Bu, yalnız Azərbaycan üçün deyil, bütün dünya üçün humanitar məsələdir. Çünki münaqişədən sonrakı dövrdə təhlükəsizlik və insan hüquqlarının qorunması beynəlxalq əməkdaşlıq tələb edir.

Sülh, bərpa və humanitar dəyərlər

Prezident İlham Əliyevin çıxışında diqqətçəkən digər məqam Azərbaycanın sülh gündəliyinə sadiqliyidir. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü təmin etməsi regionda yeni reallıq yaradıb. Bu reallıq təkcə hərbi-siyasi qələbə deyil, həm də humanitar qələbədir.

Çıxışda vurğulandığı kimi, Böyük Qayıdış sadəcə insanların evlərinə qayıtması deyil, həm də onların ləyaqətlə yaşamasını təmin etməkdir. Bu proses humanitar dəyərlərin üstünlüyünü nümayiş etdirir və beynəlxalq hüquqla tam uyğunluq təşkil edir.

Qlobal mesaj və Azərbaycanın rolu

Prezident İlham Əliyev BMT Baş Assambleyasındakı nitqi ilə bir daha göstərdi ki, Azərbaycan postmüharibə dövrünü yalnız milli çərçivədə deyil, qlobal humanitar kontekstdə təqdim edir. Azərbaycanın təcrübəsi bütün dünyaya mesaj verir: işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyatın bərpası, insanların öz doğma yurdlarına ləyaqətlə dönməsi və beynəlxalq hüququn bərqərar olması mümkündür.

Bu, həm də BMT-nin əsas dəyərlərinə – sülhə, insan hüquqlarına və humanitar əməkdaşlığa real töhfədir.

Beləliklə, Prezident İlham Əliyevin BMT Baş Assambleyasındakı çıxışı Azərbaycanın yeni inkişaf mərhələsinin konturlarını nümayiş etdirdi. Postmüharibə bərpa prosesi, Böyük Qayıdış proqramı və humanitar təşəbbüslər Azərbaycanın həm regional, həm də qlobal miqyasda sülhə və sabitliyə verdiyi töhfələrin bariz nümunəsidir.

Azərbaycan yalnız öz vətəndaşlarının deyil, bütün dünyanın humanitar dəyərlərinin qorunması və inkişafı üçün mühüm bir model təqdim edir.

Azər Əhmədov,
YAP Mirəsədulla Mirqasımov küçəsi 2 (RPM PHŞ) üzrə ƏPT sədri,

“Respublika Pediatriya Mərkəzi” PHŞ-in direktoru