Qadınların sahibkar olmasına nələr və kimlər mane olur?

Müasir dövrdə iqtisadi inkişafın davamlılığı yalnız resurslardan yox, eyni zamanda cəmiyyətin bütün üzvlərinin, o cümlədən qadınların iqtisadi proseslərə aktiv cəlb olunmasından asılıdır. Azərbaycanda qadınların sahibkarlıq fəaliyyətinə qoşulması həm sosial bərabərliyin təmin olunması, həm də iqtisadi dayanıqlığın gücləndirilməsi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Lakin bu sahədə irəliləyişlərə baxmayaraq, hələ də bir sıra struktur və mental maneələr qadın sahibkarlığının genişlənməsinə əngəl yaradır. 
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına əsasən, Azərbaycanda sahibkarların təqribən 21–25%-i qadınlardır. Bu göstərici bəzi ölkələrlə müqayisədə müsbət sayılsa da, inkişaf etmiş ölkələrdə bu rəqəm 30–40% ətrafındadır. Qadın sahibkarların əksəriyyəti kiçik və orta sahibkarlıqla məşğuldur, əsas fəaliyyət sahələri gözəllik və şəxsi qulluq xidmətləri, pərakəndə ticarət, ərzaq məhsullarının istehsalı və satış sahələri, əl işləri, təhsil və uşaq baxımı mərkəzləridir. Bu fəaliyyət növləri qadınların daha çox "ənənəvi rollar" çərçivəsində sahibkarlığa başladığını göstərir. İnnovativ texnologiyalar, aqrobiznes, sənaye və yüksək riskli sahələrdə qadınların iştirakı isə hələ də məhduddur.
Araşdırmalar göstərir ki, qadınların sahibkarlığa başlamasına əsas maneələrdən biri maliyyə resurslarına əlçatanlığın aşağı olmasıdır. Qadın sahibkarlar əsasən də ilkin kapitala çıxışda çətinliklərlə qarşılaşırlar. Banklar qadınlara kredit verərkən daha ehtiyatlı davranır, zəmanət, girov tələb olunur, bu isə bir çox qadın üçün böyük əngəldir. Qadınların bir çoxunun əmlak sahibi olmaması, hətta yaşadığı evin belə öz adlarına olmaması belə çətinliklər yaradır. Daha bir maneə qadınların hüquqi və institusional biliklərinin aşağı olmasıdır. Kənd yerlərində və bəzi şəhərlərdə qadınların biznes planlaşdırılması, vergi sistemi, elektron ticarət və digər vacib biliklərə çıxışı kifayət qədər deyil. Ən böyük əngəl isə sosial və mədəni streotiplərdir. Qadınların bizneslə məşğul olmasını ailə və cəmiyyət tərəfindən "ikinci dərəcəli" fəaliyyət kimi qiymətləndirən stereotiplər hələ də aktualdır. Bu stereotiplər yalnız cəmiyyətin ümumi münasibətində deyil, eyni zamanda ailə daxilində - həyat yoldaşı, ata və ya oğulun açıq və ya gizli etirazında da özünü göstərir. Belə münasibət qadınların özlərinə inamını zəiflədir, təşəbbüskarlıq ruhunu zədələyir və onların potensialını reallaşdırmasına mane olur. 
Azərbaycanda qadın sahibkarlığını inkişaf etdirmək üçün xüsusi olaraq qadın sahibkarlar üçün nəzərdə tutulmuş güzəştli kreditlər ayrılmalı, mikromaliyyə proqramları və qrant mexanizmləri yaradılmalıdır. Bu mexanizmlər sadə və şəffaf prosedurlarla tətbiq olunmalıdır. Regionlarda və şəhərlərdə qadınlar üçün biznes planlaşdırması, rəqəmsal marketinq, e-ticarət, vergi və hüquq mövzularında praktiki yönümlü təlimlər təşkil edilməlidir. Qadınlar arasında təcrübə paylaşımı və əməkdaşlıq üçün rəqəmsal platformalar və yerli şəbəkələr inkişaf etdirilməlidir. “Qadın Biznes Klub”ları kimi təşəbbüslər dəstəklənməlidir. Medianın və sosial şəbəkələrin köməyi ilə uğurlu qadın sahibkarların hekayələrinin cəmiyyətə çatdırılması stereotipləri dağıda və yeni nəsil qadınlara motivasiya verə bilər. Amma qadın sahibkarlığının inkişafı yalnız dövlət siyasəti ilə deyil, həm də özəl sektorun sosial məsuliyyət təşəbbüsləri ilə sürətlənə bilər. Banklar, korporasiyalar və investorlar qadınlara yönəlik dəstəkləyici proqramlara daha çox yatırım etməlidir.
Çünki qadın sahibkarlığı təkcə iqtisadi bir fəaliyyət sahəsi deyil, eyni zamanda qadının cəmiyyətdəki yerini və rolunu yenidən müəyyən edir.
Azərbaycanda qadınların biznesə cəlb olunması iqtisadi artımla yanaşı, ailələrin rifahına, gələcək nəsillərin daha güclü yetişməsinə və gender bərabərliyinin təşviqinə xidmət edir. Bu səbəbdən, qadın sahibkarlığına sistemli, kompleks və strateji yanaşma zəruridir.
Çinarə Ağayeva
Biznes konsultant