Qadınlıq borcunu yerinə yetirmədi ... Ana olmaq təzyiqi cəmiyyətin qadınlara qarşı görünməyən zorakılığıdır

Azərbaycanda qadın olmaq, bəzən sadəcə qadın olmaq deyil, ana olmağa məcbur edilmək deməkdir. Qız uşaqları daha uşaqlıqdan “sabah sənin də övladın olar” deyə böyüdülür, qadınlar isə evləndikləri andan “uşaq nə vaxt olacaq?” sualına məruz qalırlar. Bu, cəmiyyətin ən sakit, amma ən dağıdıcı zorakılıq formalarından biridir. Emosional və sosial təzyiqin “ana olmalısan” adı altında normallaşmasıdır.

Qadın ana olmasa belə, ondan ana kimi düşünmək, ana kimi davranmaq, ana kimi yaşamaq gözlənilir. İş yerində, ailə içində, hətta sosial mediada belə qadınlara yönələn mesaj eynidir: “Sənin həyatının mənası ana olmaqdır”. Bu, təkcə bioloji rolun ideallaşdırılması deyil, qadının şəxsiyyətinin, arzularının və fərdi kimliyinin ikinci plana atılmasıdır. Cəmiyyət sanki qadının “tam” olması üçün ana olmasını şərt qoyur.

Əgər bir qadın ana olmaq istəmirsə və ya ola bilmirsə, onun üzərinə görünməz ittihamlar yağır.

“Qadınlıq borcunu yerinə yetirmədi”, “Uşaqsız qadın həyatdan nə anlar?”, “Yaşı keçir, hələ də uşaq yoxdur?

Belə cümlələr cəmiyyətin dərinliyinə hopub. Halbuki heç kim qadının tibbi, psixoloji, maddi və ya şəxsi səbəblərini bilmir. Amma bu cəmiyyətdə səbəblər yox, nəticə maraqlıdır, yəni “uşağı var, ya yox?”

Psixoloqların fikrincə, ana olmağa məcbur edilən qadınlarda özünə qarşı neqativ münasibət, depressiya və özgüvən itkisi yaranır. Ən faciəli hal isə odur ki, bu təzyiq sevgi pərdəsi altında edilir. “Uşaq sənin üçün xeyirdir”, “Sabah peşman olarsan” – kimi cümlələr, zahirən qayğı kimi görünür, amma qadının şəxsi sərhədlərinə müdaxilədir. Bu, zorakılığın ən zərif, amma ən dağıdıcı formasıdır. Sənin yerinə qərar verən sevgi...

Avropada və Skandinaviya ölkələrində qadının ana olub-olmaması şəxsi seçim kimi qəbul edilir. Məsələn; İsveçdə və Danimarkada “childfree” qadınlara qarşı sosial qınaq yoxdur, əksinə, dövlət qadınların fərdi inkişafını dəstəkləyir. Fransada isə qadınların ana olma yaşı ortalama 32-dir, yəni tələsmirlər, çünki həyat təkcə bioloji instinkt deyil, sosial balans məsələsidir. Bizdə isə vəziyyət fərqlidir. 25 yaşını keçən hər qadına “gecikdin” deyilir. Sanki qadının dəyəri uşağın doğulma tarixi ilə ölçülür.

Ən maraqlısı odur ki, cəmiyyət həm “uşağın yoxdur” deyə qınayır, həm də ana olan qadına dəstək vermir. Karyerasını davam etdirmək istəyən ana “evladını qoyub işləyir” tənqidinə tuş gəlir, evdə qalmaq istəyən ana isə “evə qapandı” deyə damğalanır. Yəni qadın nə etsə də, biri mütləq narazı qalır.

Ana olmaq qadının arzusu olanda gözəldir, amma borcu olanda zəncirdir. Cəmiyyət qadınların ana olmaqdan imtina etməsini günah saymaqdansa, onların seçim haqqını tanımalıdır. Qadın insan olaraq dəyərlidir, ana olaraq yox. Əgər bir qadın özünü ana kimi yox, fərd kimi həyata keçirmək istəyirsə, bu, onun gücsüzlüyü deyil, şüurlu azadlığıdır.

Leyla Mirzə, Bizimyol.info