Qarabağın gizli sirri açılır: Şamanlar, sufilər və Tanrı dağından gələn izlər…

"Qarabağda görüləcək işlərə milli məfkurə yönündən yanaşmalıyıq. Görüləcək bütün işlər, atılacaq bütün addımlar mədəniyyətin inkişafına, tarixi yaddaşın bərpasına yönəlməlidir və bu proses artıq beş ildir ki, başlayıb".

Bu sözləri Yenisabah.az-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Elnarə Akimova deyib. O, bildirib ki, Qarabağın metafizik etimalogiyasını epistolyar mətnlərin əsasında araşdırmaq olar:

"Qarabağda görüləcək işlərə milli məfkurə yönündən yanaşmalıyıq. Görüləcək bütün işlər, atılacaq bütün addımlar mədəniyyətin inkişafına, tarixi yaddaşın bərpasına yönəlməlidir və bu proses artıq beş ildir ki, başlayıb. Ölkə başçısı, cənab İlham Əliyevin bu yöndə gördüyü işlər Qarabağla bağlı aparılan quruculuq işlərinə həm də mənəvi planda yanaşmaq, onun dəyərlərinin ehtiva olunduğu ən kiçik nüansı belə bədii-estetik yaddaşın məxəzinə çevirmək məqsədi daşıyır.  Daha nələr eləmək olar? Məsələn, Qarabağın metafizik etimalogiyasını biz epistolyar mətnlərin əsasında araşdıra bilərik. Bunun üçün Qarabağ əsilli Azərbaycan mütəfəkkiri Əhməd Ağaoğlunun türk şamanizmi motivlərində yazdığı “Mən kiməm? Tanrı dağında” hekayəsi, Maltada sürgündəykən həyat yoldaşı Sitarə xanıma  yazdığı məktublar yetərincə material verir. Böyük şəxsiyyət Mirzə Bala Məmmədzadənin ilk səma ayinlərinin, sufi rəqslərinin XI yüzildə Anadolu ilə yanaşı Qarabağ dağlarında da icra edilməsi ilə bağlı verdiyi informasiya bədii təfəkkürdə Qarabağ amilini yenidən dövriyyəyə gətirir". pizza mizza

Millət vəkili Qarabağın tarixi ədəbi sferası ilə bağlı çox maraqlı nüanslara toxunub:

"Geri alınmış yurd yerlərimizlə bağlı aparılacaq araşdırmaların tədqiqat sferasına Qarabağ dağlarındakı şamanlardan tutmuş Qarabağ dağlarındakı sufilərə, Qarabağda toxunmuş iki min beş yüz yaşlı Pazırıq xalçasındakı oğuz elementlərinə qədər hər kiçik nüans cəlb edilməlidir. Bu isə Qarabağın bir türk Vətəni olaraq daha qədim dövrlərdə formalaşdığının əyani dəlilidir və bu gün Azərbaycan ədəbi zehniyyəti Qarabağ amilinə daha dərindən nüfuz etmək üçün ona həm də bu rakursdan yanaşmalıdır. Yaxud Qarabağın adını ilk dəfə şeirlərinə gətirmiş şair Mir Həmzə Seyid Nigari Qarabaği ilə bağlı araşdırmalara rəvac vermək də çox əhəmiyyətli və ibrətamiz çalar kəsb edər. Seyid Nigari ədəbiyyat tariximizdə xüsusi yer tutan şəxsiyyətlərdən biridir, nəqşibəndi təriqətinin şeyxi, sufi şairdir. Onun yazdığı şeirlər tez bir zamanda xalq tərəfindən sevilərək dillər əzbəri olmuş, Nəqşbəndi təriqətinin müridləri tərəfindən zikr məclislərində ilahilər şəklində oxunmuşdur. Amma əhəmiyyətli və simvolik məqam yalnız bununla bağlı deyil. Mir Həmzə Seyid Nigari poeziyamızda Qarabağı vəsf edən ilk şairdir. Yaradıcılığında Allah, Peyğəmbər, Əhli-Beyt sevgisini tərənnüm etsə, eşqə, məhəbbətə dair şeirlər yazsa da, daha çox  Qarabağ sevgisini tərənnüm edən nəzm ustadı kimi tanınır və qəbul edilir. Azərbaycan və fars dillərində, əruz və heca vəznində qələmə alınmış bu şeirlərlə tanışlıq ədəbi təfəkkürümüzdə Qarabağ amilinə bir də Seyid Nigari kontekstindən nəzər yetirməyi zəruri edir".

Nazim Hacıyev