Qərb sanksiyalarının “ikinci faza”sı

Avropa İttifaqının sanksiyalar üzrə nümayəndəsi Devid O’Sallivanın Vaşinqtona səfəri Qərbin Rusiyaya qarşı sanksiya siyasətində yeni və mühüm bir mərhələnin başlanğıcını qoyur. Bu görüşün əsas məqsədi ABŞ və Aİ-nin sanksiya təzyiqini koordinasiya etmək, Moskvanın iqtisadi imkanlarını məhdudlaşdırmaq üçün birgə və daha təsirli mexanizmlər hazırlamaqdır. Bu addım Qərb ittifaqının bu məsələdə fikir ayrılıqlarını kənara qoyaraq, daha sıx əməkdaşlığa hazır olduğunu göstərir.

ABŞ Prezidenti Donald Trampın "ikinci faza sanksiyalara" hazır olması barədə açıqlaması bu əməkdaşlığın gələcək istiqamətini müəyyənləşdirir. Onun "birinci faza" kimi təqdim etdiyi addım Hindistanın Rusiya neftindən imtinasına nail olmaq üçün tətbiq edilən tarif siyasəti idi. Trampın məntiqinə əsasən, yüksək gömrük rüsumları Hindistan hökumətini ABŞ bazarına çıxışla Rusiya neftindən əldə olunan gəlir arasında seçim etməyə məcbur edəcək. Bu təzyiq Rusiyanın mühüm bazardan məhrum olmasına, büdcə gəlirlərinin azalmasına və nəticədə Kremlin Ukraynaya qarşı imkanlarının zəifləməsinə xidmət edəcək. Bu siyasətin uğur qazanacağı təqdirdə, ABŞ eyni strategiyanı Rusiyanın digər mühüm ticarət tərəfdaşlarına, məsələn, Çinə qarşı da tətbiq etməyi nəzərdən keçirə bilər.

Vaşinqton və Brüsselin təşəbbüslərinə paralel olaraq, BRİKS ölkələrinin liderləri də iki saat davam edən onlayn müzakirə keçiriblər. Rəsmi açıqlama verilməsə də, müşahidəçilər bu görüşün ABŞ-ın tarif təzyiqlərinə qarşı kollektiv bir cavab hazırlamaq ehtimalını gündəmə gətirdiyini vurğulayırlar. Əgər bu baş verərsə, BRİKS tarixində ilk dəfə iqtisadi təzyiqlərə qarşı birlik nümayiş etdirmiş olacaq. Lakin mütəxəssislər, üzv ölkələr arasında iqtisadi maraqlar və siyasi mövqelər fərqli olduğu üçün belə bir perspektivə şübhə ilə yanaşırlar. Hər bir ölkənin öz daxili problemləri var və ABŞ bazarını tamamilə itirmək riski onları kollektiv qərardan çəkindirə bilər.

Brüsseldə keçirilən brifinqdə Avropa Komissiyasının nümayəndəsi Olaf Gillin Aİ-nin yeni sanksiya paketi üzərində işlədiyini təsdiqləməsi gələcək addımların əsaslılığını göstərir. Bu, bir tərəfdən Avropa İttifaqının Rusiyaya qarşı 19-cu sanksiya paketi, digər tərəfdən isə Donald Trampın rəhbərliyi dövründə ABŞ-la birgə hazırlanacaq ilk sanksiya paketi kimi diqqət çəkir. "Reuters" agentliyinin məlumatına görə, bu yeni məhdudiyyətlər Rusiyanın sanksiyalardan yayınmasına kömək edən Mərkəzi Asiya ölkələrinin bəzi banklarını da əhatə edə bilər. Bu, sanksiyaların "ikinci dərəcəli" (secondary sanctions) təsirlərini genişləndirəcək və Rusiya iqtisadiyyatının xarici əlaqələrini daha da məhdudlaşdıracaq.

Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, Qərbin Rusiyaya qarşı ən sərt sanksiyaları artıq tətbiq olunub və hazırda əsas məqsəd qısamüddətli deyil, uzunmüddətli təsirdir. Tarixi təcrübə (İran, Kuba, Venesuela nümunələri) göstərir ki, sanksiyaların ən dağıdıcı nəticələri illər sonra özünü göstərir. Belə ki, Qərb texnologiyalarına çıxışın məhdudlaşdırılması Rusiya iqtisadiyyatının modernləşməsini dayandıracaq. Bu, neft-qaz sektorundan asılılığın daha da artmasına və rəqəmsal, yüksək texnoloji sahələrin zəifləməsinə səbəb olacaq. Bundan başqa, müdafiə sənayesi üçün lazım olan komponentlərin idxalı məhdudlaşdırıldıqca, Rusiyanın hərbi imkanları getdikcə zəifləyəcək. Yeni və daha mürəkkəb silah sistemlərinin istehsalı çətinləşəcək. Eyni zamanda, sanksiyalar xarici investisiyaları və beynəlxalq əməkdaşlığı məhdudlaşdıraraq, Rusiyanın iqtisadi inkişaf imkanlarını ciddi şəkildə azaldacaq. Bu, uzun müddətdə həyat səviyyəsinin aşağı düşməsinə və sosial gərginliyin artmasına səbəb ola bilər.

Müşahidəçilərin sözlərinə görə, sanksiyaların təsiri tədricən hiss olunacaq və Rusiyanın gələcək illər boyu davamlı inkişafına mane olacaq. Növbəti addımlar Rusiyanın maliyyə sistemini, enerji daşıyıcılarının satışını və üçüncü ölkələrlə əməkdaşlığını hədəf alaraq, Moskvanın iqtisadi manevr imkanlarını daha da daraldacaq. Bu, Ukrayna münaqişəsinin gələcəyi üçün mühüm bir amil olacaq.

Səbuhi MƏMMƏDOV
XQ