Qlobal sistem dağılır: Beynəlxalq hüquq iflic vəziyyətdədir

Əvvəlcə pandemiya, ardınca da Ukrayna savaşı qlobal sistemə sarsıcı zərbələr vurdu. Xüsusilə də Ukrayna savaşının başlanmasından sonra, BMT-nin yaradılmasından bəri mövcud olan beynəlxalq hüquq sisteminin çöküş prosesi başladı. Hazırda nə beynəlxalq hüquq sistemi, nə də qlobal təhlükəsizlik sistemi real təsirə və ya real mövcudluq şərtlərinə malik deyil.

Bunu politoloq Elçin Xalidbəyli  Bakıvaxtı.az-a dünya nizamının pozulması barədə danışarkən bildirib.

Onun sözlərinə görə, bütün proseslər faktiki olaraq qlobal sistemin çöküşünə səbəb olur. Xüsusilə də nəzərə almaq lazımdır ki, beynəlxalq hüquq sisteminin pozulmasında və ya çöküşündə iki dövlət xüsusilə rol oynayır. Bunlardan biri Rusiya, digəri isə ABŞ-dir.

Politoloq qeyd edir ki, Rusiya müstəqil bir dövlətin ərazilərini ələ keçirməklə və sərhədlərin toxunulmazlığını pozmaqla beynəlxalq hüquq sistemini tapdalayır. Digər tərəfdən ABŞ də beynəlxalq hüquq sisteminin dağıdılması prosesinə birbaşa təsir göstərir. Bu, həm ABŞ-nin Avropa Birliyi ilə qarşıdurması, həm də NATO daxilində gərginliklərin dərinləşməsi ilə nəticələnir və NATO-nun gələcək taleyini böyük risk altına qoyur:

"NATO beynəlxalq aləmdə güc balansının qorunmasında xüsusi rol oynayırdı. Lakin ABŞ bu hərbi-siyasi alyansdan tədricən uzaqlaşır. Hər halda Tramp administrasiyasının davranışları bunu göstərir. Digər tərəfdən ABŞ ənənəvi beynəlxalq müttəfiqlərindən imtina etməyə başlayıb.

Buna misal olaraq ABŞ-nin onilliklər boyu hərbi-siyasi sahədə strateji müttəfiqlik münasibətlərinə malik olduğu Avropa Birliyi və onun ayrı-ayrı üzvləri ilə münasibətlərinin pisləşməsini göstərmək olar. ABŞ artıq Avropa Birliyini və onun üzvlərini hərbi-siyasi cəhətdən müdafiə etmədiyini açıq şəkildə nümayiş etdirir. Bu isə qüvvələr balansının kobud şəkildə pozulmasına münbit şərait yaradır".

Elçin Xalidbəyli: NATO-nun gələcək taleyini böyük risk altındadır

E.Xalidbəyli bildirir ki, ABŞ bəzi ölkələrə qarşı açıq-aşkar ərazi iddiaları irəli sürür. Buna misal olaraq, Prezident Donald Trampın Kanadaya ABŞ-nin 51-ci ştatı olmağı təklif etməsi, hətta bunu tələb etməsi göstərilə bilər. Eyni zamanda Danimarkaya məxsus Qrenlandiyaya da iddiaları mövcuddur. ABŞ bu ərazini, Danimarkanın əlindən alıb öz nəzarəti altına salmağa çalışır:

"Bu sıraya digər amilləri də əlavə etmək olar. Bütün bunlar beynəlxalq hüquq sisteminin çöküşünə birbaşa yol açır. Sərhədlərin toxunulmazlığı, ərazi bütövlüyünün suverenliyi kimi önəmli qlobal dəyərlər artıq arxa plana keçməyə başlayıb. Yaxın gələcəkdə bu tendensiya davam edəcəyi təqdirdə dünyada hüquq böhranı yarana bilər və bu, hərbi münaqişələrlə müşahidə oluna bilər".

Ekspertin fikrincə, bu baxımdan hesab etmək olar ki, dünyada güc balansının pozulmasında Rusiya ilə yanaşı Tramp administrasiyasının siyasətinin də olduqca ciddi rolu mövcuddur.

Zeynəb Rzayeva