Qocalmanın qarşısını almaq mümkün olacaq

Dünyada xüsusi insan kateqoriyası var ki, onlar 110 il və daha çox yaşayırlar. Belə uzun ömür sürən fərdlər qocalma mexanizmlərinin öyrənilməsi üçün tədqiqatçıların canlı laboratoriyası olublar. Araşdırmalar nəticəsində məlum olub ki, onların orqanizmi qocalma proseslərini yavaşıdır, yaşla bağlı xəstəliklərə davamlı olur və onilliklər ərzində həyati funksiyalarını qoruyub saxlamağı bacarır.
Reyting.az-ın məlumatına görə, elmi araşdırmalar göstərir ki, bu cür superuzunömürlülərdə həm də xüsusi genetik profil mövcuddur. Sanki onların hüceyrələri "yavaş rejimdə işləmək" üçün təlimat alıb və bu da, onların yaşlanmanın dağıdıcı təsirinə qarşı formalaşmış təbii müqavimətini daha da artırır.
Genetiklər, həmçinin qocalma prosesləri zamanı çox böyük həlledici rol oynayan bir neçə əsas geni də müəyyən ediblər. Onların arasında "FOXO3", o cümlədən "SIRT1" genləri xüsusi yer tutur. Elmdə isə bu genlərə "uzunömürlülük genləri" deyilir.
"FOXO3" geni digər genləri idarə etməyi bacarır, eləcə də orqanizmin stressə, yəni zədələrə qarşı güclü və davamlı mübarizə qabiliyyətinə böyük təsir göstəririr. Tədqiqatlar göstərib ki, bu genin müəyyən variantları eyni zamanda bir insanın ömrünün uzunluğu ilə birbaşa əlaqəlidir. Bu fakt bir daha sübut edir ki, əslində, "FOXO3"-un qoruyucu variantlarına sahib insanlar uzunömürlü olurlar.
"SIRT1" geni isə elm aləmində "Sirtuin 1" adlanan zülalı kodlaşdırır. Alimlərin fikrincə, həmin zülal fasiləsiz şəkildə qocalma ilə əlaqəli çoxsaylı hüceyrəvi prosesləri tənzimləyir. O, hüceyrələrin özünübərpa mexanizmlərini aktivləşdirməklə yanaşı, həm də onları ağır zədələrdən qoruyur. Dünya genetiklərinin sözlərinə görə, artıq şübhə yoxdur ki, "SIRT1"-in beyin hüceyrələrində aktivləşdirilməsi insanın ömrünü daha əhəmiyyətli dərəcədə uzada bilər.
Alimlər vurğulayıblar ki, qocalma ilə bağlı əsas açar kəşflərdən biri telomerlərin rolunun başa düşülməsi olub. Çünki telomerlər xromosomların uclarında yerləşən qoruyucu strukturlar hesab edilirlər. Onlar isə molekulyar saat kimi fəaliyyət göstərir və proseslərin gedişi zamanı hüceyrə hər bölündükcə qısalmağa başlayırlar. Telomerlər tənqidi dərəcədə qısaldıqda hüceyrə bölünməni dayandırır və qocalır.
Buna görə də yavaş qocalan insanlardakı telomerlər bir ömür boyu adi insanlara nisbətən daha uzun qalır. Genetiklərin fikrincə, bunun səbəbi telomerlərin uzunluğunu bərpa etmə qabiliyyətinə malik telomeraza fermentinin yüksək aktivliyidir.
Rus alim Aleksey Olovnikov ilk dəfə telomer nəzəriyyəsini irəli sürüb. Olovnikovun nəzəriyyəsi uzunömürlülük mexanizmlərinin əsasını təşkil edə elmi özülə çevrilib.
Daha bir inqilabi kəşf epigenetik saatlar anlayışıdır. Bu sistem orqanizmin bioloji yaşını xronoloji yaşdan asılı olmayaraq müəyyən etməyə imkan verir. Bu saatlar, insan yaşa dolduqca, DNT-də baş verən tənzimləyici dəyişikliklərə əsaslanır.
Elm adamlarının gəldiyi qənaətə görə, ümumiyyətlə, qocalmanın sürəti cəmi 20 faizi genetikadan, qalan 80 faizdən çoxu epigenetik amillərdən, həyat tərzi və qidalanma, yuxu, eləcə də ruhi, fiziki aktivlikdən asılıdır. Bu isə o deməkdir ki, qocalma prosesini əhəmiyyətli dərəcədə yavaşlatmaq və yaxud sürətləndirmək mümkündür. Alimlər bunun üçün əsas rol oynayan şərtləri də sadalayıblar:
1. Bioloji yaş və xronoloji yaş fərqi
2. Bioloji yaşa təsir edən əsas amillər
3. Uzunömürlülüyə genin təsiri.
Oqtay QORÇU