Qolodomor Stalin rejiminin Ukraynaya qarşı soyqırım cinayəti idi

1932-1933-cü illərdəki aclıq niyə soyqırım idi, Sovet hökuməti onu necə təşkil etdi, qurbanların əsl sayı və dünyanın niyə bu qədər uzun müddət faciəyə göz yumduğu

90 ildən çox əvvəl Ukrayna tarixinin ən böyük faciələrindən birini yaşadı. 1932-1933-cü illərdəki Qolodomor milyonlarla insanın həyatına son qoydu və Ukrayna millətini əbədi olaraq dəyişdirdi. Aclıq o vaxtlar SSRİ-nin tərkibində olan Ukraynanın bütün bölgələrini bürüdü. Sovet hökuməti qeyri-real taxıl tədarükü kvotasını yerinə yetirmək və aclıqdan arzuolunmaz ukraynalıları ram etmək üçün istifadə etmək üçün kəndlilərdən son ərzaq məhsullarını zorla müsadirə etdi.

"Kommunist təbliğat terminologiyasında bu, 'sosialist cəbhəsində məhsul müharibəsi' adlanırdı." O dövrün mediası bu prosesə təbliğat dəstəyi yaratdı və kommunistlərin "daha yaxşı gələcək uğrunda qolçomaqlarla mübarizə apardıqlarını" yazdı", - deyə tarix üzrə fəlsəfə doktoru və Milli Qolodomor-Soyqırımı Muzeyinin Soyqırımı, Bəşəriyyətə Qarşı Cinayətlər və Müharibə Cinayətləri şöbəsinin müdiri Mixaylo Kostiv izah edir.

Ukraynada Qolodomor qurbanlarının xatirəsi hər il noyabrın son şənbə günü anılır; bu il ildönümü 22 noyabrda qeyd olunur.

RBK-Ukraine Mixaylo Kostivdən 1932-1933-cü illər faciəsində kimin günahkar olduğunu, neçə ukraynalının Qolodomorun qurbanı olduğunu və müasir nəsillərin niyə SSRİ-nin bu dəhşətli cinayətini xatırlamalı olduğunu soruşdu.

Mixaylo Kostiv deyib ki, 20-ci əsrdə ukraynalılar 1921-1923, 1932-1933 və 1946-1947-ci illərdə üç dəhşətli aclıq yaşadılar. Bu faciələr arasında hansı fərqlər var?

1921-1923 və 1946-1947-ci illərdə kütləvi süni aclıq, 1932-1933-cü illərdə isə Qolodomor soyqırımı baş verdi. Bu üç aclıq arasındakı ortaq nöqtə hökumətin günahıdır. Əgər onlar əhalidən ərzaq müsadirə etməsəydilər, bu cür dəhşətli ölüm halları baş verməzdi.

Fərqlərə gəldikdə isə, 1921-1923 və 1946-1947-ci illərdə müharibədən sonrakı dağıntılar Sovet rejimi üçün müəyyən bir "bəraət" rolunu oynadı. İqlim əsas amil deyildi, çünki quraqlıqlar dövri idi və bolşeviklərdən əvvəlki dövrdə kəndlilər qida ehtiyatı toplayaraq onlara hazırlaşmağa çalışırdılar.

1921-1923-cü illər qıtlığının spesifik xüsusiyyəti Sovet rejiminin qıtlığı qismən etiraf etməsi idi. Hətta o dövrdə də aclıq çəkənlərə əhəmiyyətli yardım kampaniyaları aparılmışdı, baxmayaraq ki, bunlar əsasən Volqa bölgəsində cəmləşmişdi, baxmayaraq ki, qıtlığın miqyası, xüsusən də Ukraynanın cənubunda oxşar idi.

Həmçinin, 1921-1923-cü illər qıtlığı zamanı bolşeviklər aclıq çəkənlərə beynəlxalq ərzaq yardımı göstərməyə icazə verdilər. Bir neçə təşkilat bunu təmin etdi. Lakin 1932-1933-cü illərdə SSRİ qıtlığı inkar etdi və bu da xarici yardımı mümkünsüz etdi. Eyni vəziyyət 1946-1947-ci illərdə də hökm sürdü.

Qolodomor haqqında bütün həqiqət: Stalin rejiminin cinayətləri haqqında tarixçi ilə müsahibə. Mixail Kostiv, Milli Qolodomor-Soyqırımı Muzeyinin Soyqırımı, Bəşəriyyətə Qarşı Cinayətlər və Müharibə Cinayətləri Tədqiqatı şöbəsinin müdiri və tarix üzrə fəlsəfə doktoru

Kostiv xatırladıb ki, "Soyqırımı" termininin müəllifi, polyak-amerikalı hüquqşünas Rafal Lemkin 1950-ci illərin əvvəllərində "Ukraynada Sovet Soyqırımı" adlı məqaləsində Stalinin bütün siyasətinə daha geniş baxış keçirmiş və ukraynalıların məhvinə dörd "zərbə" vurmuşdur. Onun fikrincə, aclıqla məhv etmək soyqırımı cinayətinin yalnız bir hissəsi idi.

Lemkinə görə, ilk zərbə "millətin beyninin", yəni ziyalıların məhv edilməsi idi: müəllimlər, elm adamları, mühəndislər - kəndli kütlələrinə rəhbərlik edə bilən və eyni zamanda əhəmiyyətli intellektual və yaradıcı uğurlar qazana bilən insanlar.

Soyqırımın ikinci elementi Lemkinin məcazi mənada "millətin ruhu" adlandırdığı kilsənin məhv edilməsi idi. Bu, SSRİ-nin 1930-cu illərin əvvəllərində məhv etdiyi Ukrayna Avtokefal Pravoslav Kilsəsinə və Qərbi Ukraynanın Sovet işğalından sonra Yunan Katolik Kilsəsinə də aiddir. Kəndlilər və ziyalılar üçün kilsə ideoloji alternativ təqdim edirdi: Sovet rejiminin əmrlərinə tabe olmaq, yoxsa Xristianlığın gətirdiyi universal mənəvi dəyərlərə etibar etmək.

Üçüncü zərbə "millətin bədəninə", yəni kəndlilərə dəydi. 1920-ci illərdə Ukrayna əhalisinin əksəriyyəti torpaqlarını becərən kəndlilər idi ki, bu da onların əsas məşğulluq mənbəyi və nəticədə ailələri üçün əsas gəlir mənbəyi idi. Onlar əvvəlcə kolxozlara köçürüldülər və 1932-33-cü illərdə aclıq nəticəsində fiziki olaraq məhv edildilər.

Soyqırımın dördüncü mərhələsi Ukraynanın etnik tərkibinin pozulması ilə insanların köçürülməsi idi. Xüsusilə, Rusiya, Belarus və SSRİ-nin digər yerlərindən insanlar boşalmış kəndlərə gətirildi, ukraynalılar isə SSRİ-nin şimal və şərq bölgələrinə deportasiya edildi.

Rafal Lemkinin fikrincə, aclıq təkcə soyqırım deyil, həm də ukraynalıları məhv etmək və onlara tabe etmək, onları Sovet sistemində itaətkar dişlilərə, imperiya qurmaq üçün materiala çevirmək siyasəti idi.

Dövlətin başında İosif Stalin dayanırdı və bütün proseslərə nəzarət edən o idi - bunu arxiv sənədlərindən görürük. Məsələn, Qolodomor zamanı qırğın və zorakılığın cinayətkar niyyəti Stalin və Kaqanoviç arasında "beş sünbül" qanunu ilə bağlı yazışmalarda nümayiş olunur.

7 avqust 1932-ci ildə SSRİ sosialist mülkiyyətinin qorunması və gücləndirilməsi haqqında fərman verdi. Hətta Cinayət Məcəlləsində də dərc edildi. Buna əsasən, aclıq çəkən kəndlilər bir neçə ay əvvəl özəl mülkiyyətçi kimi becərdikləri sahədəki sünbülləri kəsdiklərinə görə 10 il həbs cəzasına məhkum edilə və ya hətta edam edilə bilərdilər.

1932-ci ilin avqust-sentyabr aylarında Stalin Kaqanoviçə yazırdı ki, bu, yaxşı bir qanundur və işləyəcək, əks halda Ukrayna üzərində nəzarəti itirmək riski ilə üzləşəcəklər. Bu sənədlər göstərir ki, Sovet rəhbərliyinin məqsədi milyonlarla qurbanla nəticələnən "vintləri sıxmaq" idi.

Qolodomorun əsas günahkarları arasında, yuxarıda qeyd olunanlarla yanaşı, Kosior, Postışev, Çubar, Balitski, Xatayeviç və başqaları da var. Hər biri öz səlahiyyətləri daxilində həyata uyğun olmayan şəraitin yaradılmasını təmin edib.

Əziz Mustafa