Icma.az
close
up
RU
Menu

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

Qurani Kərimin batini təfsiri ilk dəfə kim tərəfindən verilib? İddia

Qurani Kərimin batini təfsiri ilk dəfə kim tərəfindən verilib? İddia

Moderator.az saytından alınan məlumatlara görə, Icma.az xəbər verir.

Bəzi mənbələrdə belə bir iddia ilə rastlaşırıq: “Qurani-Kərimin batini (ezoterik, işari) təfsiri ilk dəfə sufi mütəfəkkir Baba Nemətulla Naxçıvani tərəfindən verilib.”

Bu iddianın bir hissəsi doğrudur, bir hissəsi isə elmi baxımdan dəqiq deyil. Gəlin məsələni faktlarla və dünyada məşhur olmuş nüfuzlu alimlərin fikirlərinə də əsaslanaraq aydınlaşdıraq.

Şübhəsiz ki, Baba Nemətulla Naxçıvani Qurani-Kərimin batini (ezoterik, işari) təfsirini vermiş böyük sufi alimlərdən biridir. Onun təfsir metodunda ayələrin insanın daxili aləmi, mənəvi təkamülü, ilahi həqiqətlə qəlb arasındakı əlaqə ön plana çəkilir. Bu, inkar olunmayan elmi faktdır.

Biz, dəqiq olmayan iddia deyəndə nəyi nəzərdə tuturuq?

Hesab edirik ki, Baba Nemətulla Naxçıvaninin Qurani-Kərimin batini təfsirini İLK DƏFƏ verdiyini demək tarixi və elmi baxımdan düzgün deyil. Çünki o, XV-XVI əsrlərdə yaşayıb. Halbuki Qurani-Kərimin batini (işari) təfsiri ondan təxminən 6-7 əsr əvvəl, erkən sufi mühitində artıq formalaşıb və sistemləşib. Ən erkən əsas fiqurlar isə Cəfər əs-Sadiq (702-765, Cəfərilikdə 6-cı, İsmaililikdə 5-ci imam. Nəqşibəndi silsiləsindəki 4-cü şeyx) və Səhl ibn Abdullah Tustəri (təqr. 818-896) olub.

Cəfər əs-Sadiq ayələrin zahir-batin ikiliyini sistemli şəkildə izah edən ən erkən simalardan biridir. Sufi təfsir ənənəsinin metodoloji bünövrəsi ona isnad edilən şərhlərlə bağlanır. Onun fikirləri həm erkən sufilik, həm də işari təfsir məktəbi üçün əsas istinad nöqtəsi olub.

Bu fikirlər mənim “kəşfim” deyil. Bu mövqe İbn Teymiyyə, Zəhəbi, Henri Corbin kimi məşhur alimlər tərəfindən təsdiqlənir.

Mənbələr:

1. al-Zəhəbi, al-Tafsīr wa’l-Mufassirūn

2. Henri Corbin, History of Islamic Philosophy

3. Louis Massignon, Essai sur les origines du lexique technique de la mystique musulmane

Səhl ibn Abdullah Tustəriyə gəlincə, o, tarixdə ilk müstəqil batini (işari) Qur’an təfsirinin müəllifi hesab olunur. Məşhur əsərinin adı “Tafsīr al-Qurʾān al-ʿAẓīm” adlanır. O, ayələri nəfs – qəlb – ruh – sirr mərhələləri üzrə izah edir. Onun məşhur fikri belədir: “Allahın nuru qəlbdə yanmasa, bilik insanı xilas etməz.”

Bu fikirlər də mənim “kəşfim” deyil. Səhl ibn Abdullah Tustərinin Qurani-Kərimin ilk batini təfsirçisi olması Goldziher, Nicholson, Annabel Keeler kimi məşhur tədqiqatçıların yekdil mövqeləridir.

Mənbələr:

1. Ignaz Goldziher, Die Richtungen der islamischen Koranauslegung

2. Annabel Keeler, Sufi Hermeneutics

3. al-Suyūṭī, al-Itqān fī ʿUlūm al-Qurʾān

Yunis Xəlilov

Naxçıvan Dövlət Universitetinin “Ümumi Hüquq” kafedrasının müəllimi

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:124
embedMənbə:https://moderator.az
archiveBu xəbər 07 Yanvar 2026 14:23 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see383

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see351

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see293

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see278

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see269

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see250

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see250

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see249

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see244

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see240

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see236

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see222

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see217

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see216

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see213

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see193

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see190

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see185

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see185

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see177
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri