Icma.az
close
up
RU
Qurani Kərimin batini təfsiri ilk dəfə kim tərəfindən verilib? İddia

Qurani Kərimin batini təfsiri ilk dəfə kim tərəfindən verilib? İddia

Moderator.az saytından alınan məlumatlara görə, Icma.az xəbər verir.

Bəzi mənbələrdə belə bir iddia ilə rastlaşırıq: “Qurani-Kərimin batini (ezoterik, işari) təfsiri ilk dəfə sufi mütəfəkkir Baba Nemətulla Naxçıvani tərəfindən verilib.”

Bu iddianın bir hissəsi doğrudur, bir hissəsi isə elmi baxımdan dəqiq deyil. Gəlin məsələni faktlarla və dünyada məşhur olmuş nüfuzlu alimlərin fikirlərinə də əsaslanaraq aydınlaşdıraq.

Şübhəsiz ki, Baba Nemətulla Naxçıvani Qurani-Kərimin batini (ezoterik, işari) təfsirini vermiş böyük sufi alimlərdən biridir. Onun təfsir metodunda ayələrin insanın daxili aləmi, mənəvi təkamülü, ilahi həqiqətlə qəlb arasındakı əlaqə ön plana çəkilir. Bu, inkar olunmayan elmi faktdır.

Biz, dəqiq olmayan iddia deyəndə nəyi nəzərdə tuturuq?

Hesab edirik ki, Baba Nemətulla Naxçıvaninin Qurani-Kərimin batini təfsirini İLK DƏFƏ verdiyini demək tarixi və elmi baxımdan düzgün deyil. Çünki o, XV-XVI əsrlərdə yaşayıb. Halbuki Qurani-Kərimin batini (işari) təfsiri ondan təxminən 6-7 əsr əvvəl, erkən sufi mühitində artıq formalaşıb və sistemləşib. Ən erkən əsas fiqurlar isə Cəfər əs-Sadiq (702-765, Cəfərilikdə 6-cı, İsmaililikdə 5-ci imam. Nəqşibəndi silsiləsindəki 4-cü şeyx) və Səhl ibn Abdullah Tustəri (təqr. 818-896) olub.

Cəfər əs-Sadiq ayələrin zahir-batin ikiliyini sistemli şəkildə izah edən ən erkən simalardan biridir. Sufi təfsir ənənəsinin metodoloji bünövrəsi ona isnad edilən şərhlərlə bağlanır. Onun fikirləri həm erkən sufilik, həm də işari təfsir məktəbi üçün əsas istinad nöqtəsi olub.

Bu fikirlər mənim “kəşfim” deyil. Bu mövqe İbn Teymiyyə, Zəhəbi, Henri Corbin kimi məşhur alimlər tərəfindən təsdiqlənir.

Mənbələr:

1. al-Zəhəbi, al-Tafsīr wa’l-Mufassirūn

2. Henri Corbin, History of Islamic Philosophy

3. Louis Massignon, Essai sur les origines du lexique technique de la mystique musulmane

Səhl ibn Abdullah Tustəriyə gəlincə, o, tarixdə ilk müstəqil batini (işari) Qur’an təfsirinin müəllifi hesab olunur. Məşhur əsərinin adı “Tafsīr al-Qurʾān al-ʿAẓīm” adlanır. O, ayələri nəfs – qəlb – ruh – sirr mərhələləri üzrə izah edir. Onun məşhur fikri belədir: “Allahın nuru qəlbdə yanmasa, bilik insanı xilas etməz.”

Bu fikirlər də mənim “kəşfim” deyil. Səhl ibn Abdullah Tustərinin Qurani-Kərimin ilk batini təfsirçisi olması Goldziher, Nicholson, Annabel Keeler kimi məşhur tədqiqatçıların yekdil mövqeləridir.

Mənbələr:

1. Ignaz Goldziher, Die Richtungen der islamischen Koranauslegung

2. Annabel Keeler, Sufi Hermeneutics

3. al-Suyūṭī, al-Itqān fī ʿUlūm al-Qurʾān

Yunis Xəlilov

Naxçıvan Dövlət Universitetinin “Ümumi Hüquq” kafedrasının müəllimi

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:115
embedMənbə:https://moderator.az
archiveBu xəbər 07 Yanvar 2026 14:23 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see292

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see284

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see283

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see268

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see265

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see260

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see259

Həftədə bir məşq fiziki formanı və sağlamlığı yaxşılaşdıra bilərmi?

14 Noyabr 2026 21:54see239

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see230

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see221

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see212

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see209

Türkiyəli aktyor ev sahibi ilə məhkəməni uddu Kirayə qalmaqalı

14 Noyabr 2026 22:18see209

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see208

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see208

Kayli Cennerin keçmiş işçisi məhkəməyə müraciət etdi Ağır ittihamlar

14 Noyabr 2026 23:23see206

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see203

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see198

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see194

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see183
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri