Icma.az
close
up
RU
Menu

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

Qurani Kərimin batini təfsiri ilk dəfə kim tərəfindən verilib? İddia

Qurani Kərimin batini təfsiri ilk dəfə kim tərəfindən verilib? İddia

Moderator.az saytından alınan məlumatlara görə, Icma.az xəbər verir.

Bəzi mənbələrdə belə bir iddia ilə rastlaşırıq: “Qurani-Kərimin batini (ezoterik, işari) təfsiri ilk dəfə sufi mütəfəkkir Baba Nemətulla Naxçıvani tərəfindən verilib.”

Bu iddianın bir hissəsi doğrudur, bir hissəsi isə elmi baxımdan dəqiq deyil. Gəlin məsələni faktlarla və dünyada məşhur olmuş nüfuzlu alimlərin fikirlərinə də əsaslanaraq aydınlaşdıraq.

Şübhəsiz ki, Baba Nemətulla Naxçıvani Qurani-Kərimin batini (ezoterik, işari) təfsirini vermiş böyük sufi alimlərdən biridir. Onun təfsir metodunda ayələrin insanın daxili aləmi, mənəvi təkamülü, ilahi həqiqətlə qəlb arasındakı əlaqə ön plana çəkilir. Bu, inkar olunmayan elmi faktdır.

Biz, dəqiq olmayan iddia deyəndə nəyi nəzərdə tuturuq?

Hesab edirik ki, Baba Nemətulla Naxçıvaninin Qurani-Kərimin batini təfsirini İLK DƏFƏ verdiyini demək tarixi və elmi baxımdan düzgün deyil. Çünki o, XV-XVI əsrlərdə yaşayıb. Halbuki Qurani-Kərimin batini (işari) təfsiri ondan təxminən 6-7 əsr əvvəl, erkən sufi mühitində artıq formalaşıb və sistemləşib. Ən erkən əsas fiqurlar isə Cəfər əs-Sadiq (702-765, Cəfərilikdə 6-cı, İsmaililikdə 5-ci imam. Nəqşibəndi silsiləsindəki 4-cü şeyx) və Səhl ibn Abdullah Tustəri (təqr. 818-896) olub.

Cəfər əs-Sadiq ayələrin zahir-batin ikiliyini sistemli şəkildə izah edən ən erkən simalardan biridir. Sufi təfsir ənənəsinin metodoloji bünövrəsi ona isnad edilən şərhlərlə bağlanır. Onun fikirləri həm erkən sufilik, həm də işari təfsir məktəbi üçün əsas istinad nöqtəsi olub.

Bu fikirlər mənim “kəşfim” deyil. Bu mövqe İbn Teymiyyə, Zəhəbi, Henri Corbin kimi məşhur alimlər tərəfindən təsdiqlənir.

Mənbələr:

1. al-Zəhəbi, al-Tafsīr wa’l-Mufassirūn

2. Henri Corbin, History of Islamic Philosophy

3. Louis Massignon, Essai sur les origines du lexique technique de la mystique musulmane

Səhl ibn Abdullah Tustəriyə gəlincə, o, tarixdə ilk müstəqil batini (işari) Qur’an təfsirinin müəllifi hesab olunur. Məşhur əsərinin adı “Tafsīr al-Qurʾān al-ʿAẓīm” adlanır. O, ayələri nəfs – qəlb – ruh – sirr mərhələləri üzrə izah edir. Onun məşhur fikri belədir: “Allahın nuru qəlbdə yanmasa, bilik insanı xilas etməz.”

Bu fikirlər də mənim “kəşfim” deyil. Səhl ibn Abdullah Tustərinin Qurani-Kərimin ilk batini təfsirçisi olması Goldziher, Nicholson, Annabel Keeler kimi məşhur tədqiqatçıların yekdil mövqeləridir.

Mənbələr:

1. Ignaz Goldziher, Die Richtungen der islamischen Koranauslegung

2. Annabel Keeler, Sufi Hermeneutics

3. al-Suyūṭī, al-Itqān fī ʿUlūm al-Qurʾān

Yunis Xəlilov

Naxçıvan Dövlət Universitetinin “Ümumi Hüquq” kafedrasının müəllimi

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:129
embedMənbə:https://moderator.az
archiveBu xəbər 07 Yanvar 2026 14:23 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see327

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see323

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see304

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see300

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see282

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see275

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see274

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see269

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see256

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see253

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see245

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see236

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see230

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see226

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see224

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see217

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

19 Noyabr 2026 17:30see207

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see204

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see204

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see201
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri