Riskli qruplarla fərdi iş aparılmalıdır

Son zamanlar Gəncədə azyaşlılar arasında baş verən və ölümə səbəb olan hadisələr cəmiyyətdə dərin narahatlıq doğurur. Bu hadisələrin kökündə tək bir səbəb deyil, bir-birini tamamlayan çoxsaylı sosial, psixoloji, ailəvi və mənəvi amillər dayanır. Uşaqların və yeniyetmələrin davranışında müşahidə olunan aqressiya, emosional qeyri-sabitlik, ünsiyyət çatışmazlığı və sosial təcrid onların daxilində yığılan gərginliyin nəticəsidir. Ailədə valideyn nəzarətinin zəifləməsi, ailədaxili münaqişələr, sosial şəbəkələrin yanlış təsiri və cəmiyyətin mənəvi dəyərlərinin zədələnməsi gənc nəslin formalaşmasına ciddi mənada mənfi təsir göstərir.
18 yaşına çatmamış uşaqlar arasında baş verən bu faciələr həm də təhsil mühitindəki boşluqlardan qaynaqlanır. Bir çox məktəbdə psixoloqlar formal fəaliyyət göstərir, şagirdlərlə fərdi iş aparılmır, onların daxili aləmi, psixoloji vəziyyəti dəyərləndirilmir. Şagirdin davranışında və ya əhvalında baş verən dəyişikliklərə vaxtında reaksiya verilmədikdə, nəticədə faciə qaçılmaz olur. Digər tərəfdən, müəllim-şagird və valideyn-məktəb əlaqələri zəif qurulub. Bu münasibətlərdə qarşılıqlı etimad və açıq ünsiyyət olmadığı üçün problemlər gizlənir, böyüyür və nəhayət, partlayış nöqtəsinə çatır.
Cəmiyyətdə gənclərin sosial müdafiəsi və mənəvi tərbiyəsi istiqamətində sistemli iş aparılmır. Gənclər asudə vaxtlarını faydalı keçirmək üçün təhlükəsiz və cəlbedici mühit tapmadıqda, küçə və sosial şəbəkələr onları öz mənfi təsir dairəsinə salır. Son illərdə müşahidə olunan narahatedici məqamlardan biri də odur ki, bəzi yeniyetmələr narkotik vasitələrə və spirtli içkilərə meyil göstərir, bu da onların həm fiziki, həm də mənəvi sağlamlığını məhv edir. Bu zərərli vərdişlər azyaşlıları cinayətkar aləmə yaxınlaşdırır, qanunsuz hərəkətləri “qüvvə” və ya “azadlıq” kimi qavramalarına səbəb olur. Belə mühitdə formalaşan gənclər reallıqla əlaqəsini itirir, nəticədə cəmiyyət üçün təhlükəyə çevrilirlər.
Sosial mediada zorakılığın təbliği, aqressiyanın qəhrəmanlaşdırılması, “güclü olmaq üçün qorxutmaq lazımdır” kimi yanlış təsəvvürlər yeniyetmələrin davranış modelinə çevrilir. Bu isə ən kiçik münaqişələrin belə ölümcül nəticələrə gətirib çıxarmasına səbəb olur. Belə halların qarşısını almaq üçün kompleks tədbirlər görülməlidir. Əvvəla, hər bir məktəbdə psixoloji xidmət sistemi gücləndirilməli, real fəaliyyət göstərən psixoloqlar təyin olunmalı, müəllim və valideynlərlə birgə şagirdlərin psixoloji vəziyyəti daimi izlənilməlidir. Təhsil müəssisələrində zorakılığa və zərərli vərdişlərə qarşı sıfır dözümlülük prinsipi tətbiq edilməli, hər bir insidentin qarşısı ilkin mərhələdə alınmalıdır. Valideynlər övladları ilə ünsiyyəti bərpa etməli, onların daxili dünyasına maraq göstərməli, baş verən hadisələrdə məsuliyyəti yalnız məktəbə yükləməməlidirlər.
Dövlət və bələdiyyə strukturları isə gənclər üçün idman, yaradıcılıq və sosial fəaliyyət mərkəzlərini artırmalı, onların cəmiyyətə inteqrasiyası üçün geniş imkanlar yaratmalıdır. Hüquq-mühafizə orqanları, təhsil idarələri və ictimai təşkilatlar arasında koordinasiyalı fəaliyyət formalaşmalı, məktəblərdə profilaktik görüşlər, təlimlər və motivasiya proqramları keçirilməlidir. Gənclərin narkotik və spirtli içkilərə yönəlməsinin qarşısını almaq üçün təbliğat və maarifləndirmə işləri gücləndirilməli, riskli qruplarla fərdi iş aparılmalıdır.
Ən əsası, cəmiyyətdə mərhəmət, hörmət, empatiya və insan həyatına dəyər prinsipləri yenidən gücləndirilməlidir. Uşaqlar gərək qorxu ilə deyil, sevgi və inamla böyüsünlər. Hər bir valideyn, müəllim və məmur anlamalıdır ki, bir yeniyetmənin həyatını xilas etmək təkcə ailənin deyil, bütöv bir millətin məsuliyyətidir. Gəncənin bu acı hadisələri bizə göstərdi ki, gələcək nəsli qorumaq üçün artıq gözləmək olmaz — indi hər kəsin üzərinə düşən mənəvi borcu yerinə yetirməsinin vaxtıdır.
Əli İbrahimov , hüquqşünas