Roma betonunun sirri: Minillik binalar niyə dağılmır?

Antik Romadan günümüzə miras qalan və minillərdir dimdik dayanan nəhəng qurğular, müasir mühəndislik üçün ən böyük maraq obyektlərindən biridir.

Qaynarinfo xəbər verir ki, Panteonun möhtəşəm günbəzinə və böyük su akveduklarına qədər bir çox əsər təbiət şərtlərinə meydan oxuyur, halbuki bu gün tikdiyimiz beton binalar bir neçə on il ərzində çatlayır. Tədqiqatçılar isə son dövrlərdə romalıların bu uğurunun arxasındakı gizli formulu anlamağa hər zamankindən daha yaxın olublar.

Müasir sementin gücü antik rəqiblərinə çatmır

Bu gün tikinti sektorunun əsas daşı olan müasir beton, 19-cu əsrdə İngiltərədə hazırlanmış Portland sementinə əsaslanır. Lakin bu texnologiya həm istehsal prosesi zamanı yüksək enerji tələbi səbəbindən ətraf mühitə ciddi ziyan verir, həm də davamlılıq baxımından Roma betonunun yanına belə çata bilmir. Müasir mühəndislər Portland sementinin bu ağır və təbiətə zərərli quruluşundan qurtulub, antik dövrdəki saf və effektiv gücə çatma yollarını axtarırlar.

Öz yaralarını sağaldan gizli qarışım

Roma betonunu müasir nümunələrindən fərqləndirən ən diqqətçəkən xüsusiyyət, öz-özünü sağalda bilməsidir. Müasir betonda zamanla çatlaqlar əmələ gəlir, amma Roma betonu əsrlər boyu müqavimətini qoruyub saxlaya bilir.

Uzun illər boyunca, bu betonun içindəki kiçik ağ parçacqlar "pis qarışım” və ya "mühəndislik xətası” hesab edilirdi. Lakin son tədqiqatlar göstərir ki, bu xətalar əslində sistemin mükəmməl işləməsini təmin edən əsas texnologiya imiş.

Həqiqi texnologiya: CASH qarışımı

Elmi ictimaiyyət betonun davamlılığını kalsium alüminat silikat hidrat (CASH) adlı qarışımdan aldığını bilir. Əsas sual isə romalıların bu qarışımı necə bir araya gətirmələri ilə bağlıdır.

Ümumi nəzəriyyəyə görə, əhəng daşı yüksək temperaturda yandırılaraq sönməmiş kireç əldə edilir, sonra isə bu maddə su və vulkan külü ilə qarışdırılaraq məşhur formül ortaya çıxır.

Səhv sanılan parçalar əslində texnoloji möcüzədir

Keçmişdə alimlərin "yetərsiz qarışdırma” adlandırdığı tortular, ehtimal ki, betona sızan su ilə reaksiya verərək çatlaqları bağlayan kalsium mənbəyi rolunu oynayır. Bu, beton zədələndiyi zaman öz-özünü "müalicə etməsi” deməkdir. Müasir laboratoriyalarda bu antik prinsiplə yeni nəsil betonlar istehsal olunur və Roma betonunun nə qədər inkişaf etmiş olduğunu təsdiqləyir.

Gələcəyin şəhərləri antik texnologiya ilə yüksələ bilər

Hələ ki, bu formulun bütün detalları kopyalana bilməsə də, tədqiqatçılar antik Romadakı davamlılıq sirlərini müasir qatqılarla birləşdirməyə çalışırlar. Ola bilsin ki, gələcəyin şəhərləri min illər əvvəl unudulmuş, lakin bənzərsiz texnologiya ilə yenidən ucalacaq.

Aydın