Rusiya iki yol ayrıcında: Hərb, yoxsa Sülh?

Rusiyanın gerbində üstünlük təşkil edən ikibaşlı qartal Bizans imperiyası ilə tarixi əlaqəni ifadə etməkdən tutmuş geniş ölkənin şərq və qərbə yayımını səciyyələndirməyə qədər bir çox məna daşıyır. Rusiya və Ukrayna arasında İstanbulda keçirilən son görüşdən və Rusiya prezidenti Vladimir Putinin ABŞ prezidenti Donald Trampla sonrakı telefon danışığından sonra qartalın iki başı həm də ölkənin iki ağlını xatırladır; bu iki ağıl ölkəni əks istiqamətlərə çəkir və potensial olaraq onu parçalayır.
Reyting.az xəbər verir ki, bu barədə “Project Syndicate” saytı yazıb.
Təhlilin müəllifi keçmiş SSRİ lideri Nikita Xruşşovun nəvəsi Nina Xruşşova qeyd edir:
Putin, nəhayət, Ukrayna müharibəsində üstünlüyü təmin edib. Rusiya qoşunları 2022-ci ilin sentyabrında Rusiyanın özününkü olduğunu iddia etdiyi rayonlara: Donetsk, Xerson, Luqansk və Zaporojyeyə tam nəzarəti ələ keçirmək istiqamətində (etiraf etmək lazımdır ki, yavaş) irəliləyir. Ölkə buna misli görünməmiş sanksiyalara və Qərbin Ukraynaya çoxlu milyardlarla dollar dəstəyinə baxmayaraq, hələ ki nail olur. Bununla da Putin Qərbə və istənilən rəqibə açıq mesaj göndərib: Rusiyanı heç vaxt səhv qiymətləndirməyin!
Üstəlik, döyüşü bitirmək üçün heç vaxt bundan münasib vaxt olmayıb!
Bununla belə, keçən həftə İstanbulda iki tərəf arasında müharibə başlayandan bəri keçirilən ilk birbaşa danışıqlarda Rusiya nümayəndə heyəti Ukraynanın qəbul etməyəcəyinə əmin olan sərt tələblər siyahısı açıqlayıb və onu “sonsuza qədər müharibə aparacağı” ilə hədələyib. Unutmayın, nümayəndə heyətinin rəhbəri soyuqqanlılıqla qeyd edib ki, Rusiya 1700-cü illərdə İsveçlə 21 il vuruşub.
Danışıqlar cəmi bir neçə saatdan sonra başa çatdıqda isə Rusiya birjası çöküb, bu da investorların açıq-aşkar qınağına tuş gəlib.
Mayın 19-da Putin Trampla 2 saatlıq söhbətdə öz nümayəndə heyətinin tələblərini mahiyyətcə təsdiqləyib. Lakin o və Tramp hələ danışarkən, investorlar ümidverici nəticəyə nikbin baxaraq, bir dolları 78 rubl səviyyəsində proqnozlaşdırırdılar (son vaxtlara qədər 100-dən çox idi).
Sadə rusların əksəriyyəti də müharibənin bitməsini istəyir. Doğrudur, çox az adam açıq şəkildə sülhə çağırış etməklə həbs riskinə məruz qalmağa cəsarət edir.
Müstəqil “Levada” Mərkəzi bildirir ki, əhalinin təxminən üçdə ikisi hərbi əməliyyatların davam etməli olduğunu düşünür, 48 faizi isə müharibəni ən pis qorxu sayır. Rusların 47 faizə qədəri Ukrayna müharibəsinin xeyirdən çox zərər verdiyini düşünür.
İllərdir davam edən müharibə və sanksiyalar Rusiyada həyatı daha da pisə doğru dəyişib. İnsanların əmanətləri var idi, amma bu gün əllərinə düşəni xərcləyir, hətta kredit götürürlər.
“Romir” araşdırma firmasının məlumatına (sorğu mayın 5-dən 11-dək keçirilib) görə, orta rus ailəsi ərzaq və gündəlik mallara 8098 rubl (100,29 ABŞ dolları) xərcləyib. Halbuki 2023-cü ilin eyni həftəsində bu rəqəm 6080 rubl olub.
Bu artım təkcə Rusiyanın müharibə başlayandan bəri yaşadığı yüksək inflyasiyanı deyil, həm də gələcəklə bağlı qeyri-müəyyənliyi göstərir. İnsanlar sabahın necə olacağından o qədər qorxurlar ki, bu gün mümkün qədər yaxşı yaşamağa çalışırlar.
Amma “mümkün qədər yaxşı” yaşamaq yaxşı yaşamaqla eyni şey deyil. Məzuniyyəti düşünün. Yerli turizm əksər rusların yeganə variantıdır, xarici səyahətlərə qarşı sərt sanksiyalar nəzərə alınmaqla, rublun zəifliyindən bəhs etmirəm. Məşhur istirahət məkanı olan Qara dəniz sahil xətti ağır mazut qatıyla örtülüb. Təəccüblü deyil ki, avtokratiyalarda həmişə etibarsız olan rəsmi rəy sorğuları göstərir ki, rusların yalnız 40 faizi yaxın bir neçə ildə həyatlarının yaxşılaşacağına inanır.
Bundan başqa, hərbi xidmətə çağırış haqqında bir neçə kəlmə danışmaq ehtiyacı var. Putin iddia etməyi xoşlayır ki, Ukraynadan fərqli olaraq, Rusiyanın döyüşə göndərilməsi üçün insanları küçələrdə tutmağa ehtiyac yoxdur; guya hər ay döyüşmək üçün hərbi komissarlıqlara gələn 50,000-60,000 könüllü var. Lakin bu “könüllülər” əslində, Kremldən regional liderlər tərəfindən pul alır və ya müharibəyə getməyə məcbur edilirlər.
Regional liderlər müharibə yorğunluğunun başladığını çox yaxşı anlayırlar. Rusiyanın Uzaq Şərqindəki Primorsk vilayətinin qubernatoru Oleq Kojemyako son müsahibəsində bunu etiraf edib. O qeyd edib ki, müharibəyə sərf olunan külli miqdarda vəsait insanların həyatını yaxşılaşdırmaq əvəzinə, xalqın narazılığını daha da artırır.
Kojemyakonun şərhləri göstərir ki, Ukrayna müharibəsi üçün aparıcı əsgər tədarükçüsü olan region artıq Kremlin işçi qüvvəsi tələbi ilə ayaqlaşa bilmir.
Kreml o ikibaşlı qartal kimi ziddiyyətli qalır. Ukrayna müharibəsinin sona çatması Putinə dəstəyi gücləndirən eyforiya dalğasına səbəb ola bilər. Ancaq sülh razılaşması çox tez olarsa, bu eyforiya 2026-cı ilin sentyabrında keçiriləcək parlament seçkilərinə qədər dağıla, əvəzində Rusiya iqtisadiyyatının acınacaqlı vəziyyətindən və əksər rusların rifahının aşağı düşməsindən narazılıq yarana bilər.
Rusiya liderləri - Putindən tutmuş regional qubernatorlara qədər - seçicilərini həyatın sərt üzündən yayındırmaq üçün artıq xarici təhdidlərdən istifadə edə bilmədikdə asayişi (və öz mövqelərini) necə qoruyacaq?
Hələlik hakim partiya olan “Yedinaya Rossiya” gələnilki seçkilər üçün özünü necə ən yaxşı mövqedə tutacağını müzakirə edir: davam edən müharibə fonunda vətənpərvərlik hissini möhkəmləndirməyə çalışan “qələbə partiyası” və ya döyüşü qəhrəmancasına başa vuran “sülh və inkişaf partiyası” kimi? Ancaq bu, ağıllı seçki hesablamalarına uyğun gəlməyə bilər. Putin üçün istənilən sülh sazişi - nə qədər sərfəli olsa da, zəiflik deməkdir. Çünki Böyük Dövlət danışıqlar aparmır, o, ram edir.

Y. QACAR