“Sarkisyan məktubda ümidsiz bir vəziyyətdə diz çöküb Putinə yalvarır...”

Bir neçə gün əvvəl Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan keçmiş prezident Serj Sarkisyanın 4 günlük Aprel Müharibəsindən dərhal sonra Rusiya prezidenti Vladimir Putinə məktubunu ictimailəşdirib. S.Sarkisyanın etiraflarla zəngin məktubunun qısaldılmış mətni belədir: "Hörmətli Vladimir Vladimiroviç, Sizin Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə yeni təkan verilməsi təşəbbüsünüzü yüksək qiymətləndirirəm. Xarici işlər nazirlərimizin müzakirə etdiyi məxfi ideyalar paketinə cavab olaraq qeyd etməliyəm ki, Bakıdan real konstruktiv addımlar gözlənilmir. Təklif olunan “təhlükəsizlik zonası”nın əhəmiyyətli dərəcədə daraldılması, Dağlıq Qarabağın müdafiə xəttinin qısaldılması və Azərbaycanla təmas xəttinin gücləndirilməsi nəticə etibarilə Ermənistan və Qarabağ üçün təhlükəli vəziyyət yaradır.

Bu, silahlı balansın bizim ziyanımıza pozulması deməkdir. Ərazi qaytarmasının təhlükəsizlik mexanizmləri olmadan həyata keçirilməsi mümkün deyil. Azərbaycan isə hələ də nə gələcək status barədə öhdəlik götürmək, nə də Dağlıq Qarabaqda referendum keçiriləcəyini qəbul etmək niyyətindədir. Əgər Bakı 5 rayonun qaytarılmasını əldə etsə, daha da aqressiv və destruktiv davranacaq. Bu, Ermənistan və Qarabağa qarşı əlavə təzyiq alətinə çevriləcək. Aydındır ki, Prezident Əliyev yalnız öz məqsədlərini təmin edən, qeyri-müəyyən və təhlükəli “ara status”a əsaslanan sxemi irəli sürür. Bu isə Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində artıq əvvəlcədən müəyyən olunmuş nəticələrə gətirib çıxarır. Bakı öz Konstitusiyasına istinad edərək referendum imkanlarının qarşısını tam bağlayır.

Bu isə məsələnin mahiyyətcə bloklanması deməkdir. Ermənistan tərəfi hesab edir ki, həqiqi kompromis yalnız aşağıdakı prinsiplərlə mümkündür: 1. Dağlıq Qarabağın sülh prosesinin bütün mərhələlərində iştirakının təmin olunması; 2. Ümumi referendumda Dağlıq Qarabağ əhalisinin iradəsinin sərbəst ifadəsi və SSRİ dövrünün son siyahıyaalmasına uyğun nisbətlərin tanınması; 3. Dağlıq Qarabağın yekun statusu müəyyən olunana qədər Kəlbəcər və Laçın rayonlarının tam şəkildə Qarabağın nəzarətində saxlanılması; 4. Dağlıq Qarabağın “aralıq statusunun” təmin olunması; 5. Azərbaycana qaytarılan 5 rayonun demilitarizasiya olunması; 6. Tərəflərdən biri atəşkəsi pozduğu halda, BMT-də sanksiyalar mexanizminin tətbiqi; 7. Əgər Azərbaycan öhdəliklərini yerinə yetirməzsə, həmsədrlərin Dağlıq Qarabağın müstəqilliyinin tanınması prosesinə başlaması. Aydındır ki, bu məsələlər üzrə tam aydınlıq gətirilməsi üçün Ermənistan və Dağlıq Qarabağ cəmiyyətinin ciddi şəkildə hazırlanması lazım gələcək.

Əks halda istənilən plan iflasa uğrayacaq və qarşılıqlı etimadsızlıq daha da dərinləşəcək. Hörmətli Vladimir Vladimiroviç, Münaqişənin nizamlanmasında göstərdiyiniz səylərə görə Sizə səmimi təşəkkürümü bildirirəm. Ümid edirəm ki, əldə olunmuş razılaşmalar davamlı sülhə aparacaq. Sizə əmin etmək istəyirəm ki, biz problemi qısa zamanda həll etməyə və tarixi kompromislər tapmağa sadiq qalacağıq". Xocalı qatillərindən biri olan Serj Sarkisyan 2016-cı ilin Aprel müharibəsini yerli audiotoriyaya şərh edərkən bu döyüşləri "Ermənistan tərəfinin qələbəsi" adlandırırdı. Hətta deyirdi ki, Azərbaycan ilə atəşkəs məsələsində razılaşmamaq, itirlmiş əraziləri və ilkin vəziyyəti tam bərpa etmək mümkün idi. Sadəcə mən kiçik bir əraziyə görə itki vermək, münaqişəni genişləndirmək istəmədim". Ay səni saxtakar, ikiüzlü və Xocalıda mülki əhalini öldürməklə fəxr edən qorxaq Serjik! Deməli erməni xalqına və beynəlxalq ictimaiyyətə "Ermənistanın qələbəsi" barədə nağıl danışırsan, əl altdan isə Rusiya prezidentinə isə diplomatiyadan, siyasətdən, insanlıqdan, kişilikdən tamamilə kənar, həm də yalvarış dolu məktublar yazırsan. Məktubda az qalır ki, Putinin qapalı yerlərindən öpəsən!. 

Bu məktub ölkə rəhbərinin müraciətindən çox, bir günahkar qulun dar ağacı önündə imdad üçün kefkom cəllad ağasına ümidsiz müraciətinə bənzəyir... Mən bir çox tanınmış insanlarla bir məsələdə tam raziyam: Ermənilər Qafqaza aid xalq deyil. Qafqaz kişisi müharibədə, döyüşdə, mübarizədə və s. uduza bilər, amma başqa kişi qarşısında özünü, ailəsini, xalqını, bayrağını və dövlətini alçalda bilməz. Basqa bir ölkə rəhbərinin digər bir ölkə rəhbəri qarşısında bu qədər alçaldığına rast gəlməmişdim. Amma bütün bunları Serj bacarıb! Çünki Serj Qafqazlı deyil, onun üçün Qafqaz dəyərinin, kişiliyin və insanlığın heç bir əhəmiyyəti yoxdur. Qayıdaq məktubun mahiyyətinə. Əslində bu məktubdan çox işğalçı ölkə rəhbəri olan Sarkisyanın Azərbaycan qarşısında məğlub olduğu barədə çoxsaylı etiraflarıdır. 

Ölkə əhalisinə aprel döyüşləri barədə fərqli bəyanat verən, onu aldadan Serj bu məktubda Ermənistanın zəif, köməksiz və böhran vəziyyətində olduğunu açıq mətnlə ifadə edir, regiondan kənarda yerləşən Rusiyanın prosesə müdaxilə etməsi üçün Putinə yalvarır. Xahiş ilə yalvarış fərqli anlayışdır. Bu məktubda diplomatiyanın "d" hərfi belə yoxdur.  Siyasət, suverenlik və müstəqillik barədə danışmağa dəyməz. Sarkisyan məktubda ümidsiz bir vəziyyətdə diz çöküb Putinə yalvarır: "Putin anam-bacım sənə qurban, işğalçı kölələrini Azərbaycan Əsgərinin təpiklərindən qoru". Sarkisyan işğal etdikləri Azərbaycan ərazilərində təhlükəsizliyin təmin edə bilməyəcəyini anlayır və bu əraziləri Rusiyaya həvalə edir. Sarkisyan bu məktubla həm də Ermənistanın işğal və digər məslələrdə daim Moskvadan asılı olduğunu, Prezident İlham Əliyevin Qarabağ məsələsini istənilən yolla həllində qərarlı olduğunu, erməni ordusunun zəif olduğunu, müharibədə güc balansını öz xeyrinə dəyişən Azərbaycanın qarşısını ala bilməyəcəyini, vəziyyət nəzarətdən çıxmağa doğru getdiyini etiraf edir. 

Nəzərə alsaq ki, bəhs etdiyimiz etiraflarla dolu bu məktub Ermənistandan Kremlə yazılan çoxsaylı məktublardan yalnız biridir, o zaman Ermənistanı idarə edənlərin və bu gün təkrar hakimiyyətə iddialı olanların siyasi və şəxsi əxlaqı səviyyəsi barədə aydın təsəvvür əldə edə bilərik. Daim deyirdik ki, Ermənistanda hakimiyyətdə olan qüvvələr uzun onilliklər boyunca xalqı aldadırlar, erməni ordusu təkbaşına Azərbaycan ərazisini işğal edə bilməz, erməni kilsəsi pis işlərlə məşğuldur və terror yuvasına çevrilib, İrəvan regiondan kənar qüvvələrinin vassalıdır, erməni generallar orduya ayrılan tuşenkanı, geyimi, dizeli və benzini satır, Qarabağdakı erməni silahlıları Azərbaycan vətəndaşlarının mülklərini söküb İrana və Ermənistana satırlar, Qarabağ klanı quldurluq və narkotik alveri ilə məşğuldur, amma Vətən Müharibəsinə qədər bizə inanan yox idi. İndi isə dediklərimizin hər biri təsdiqini tapır. Gələn ilin yayına qədər isə daha çox həqiqətlər ortaya çıxacaq. Yəqin ki, növbəti etiraflar Ermnistanın ikinci prezidenti, Xocalı qatili Robert Köçəryana aidi olacaq. 

Ədalət Verdiyev, hərbi ekspert