Saxta xəbərlərdən necə qorunaq: Ekspertdən təklif

Son zamanlar sosial şəbəkə platformalarındakı bir sıra hesablar vasitəsilə rəsmi şəxslər haqqında "fake" məlumatlar yayılır. 

Bu paylaşımların Azərbaycana və rəsmi dövlət adamlarına qarşı dezinformasiya yayımı hazırlayan mərkəzlərdən idarə olunduğu şübhə doğurmur. Son günlər dəfələrlə “deepfake” texnologiyası tətbiq olunmaqla reallığı əks etdirməyən bu tip saxta məzmunlu xəbərlər hazırlanıb və paylaşılıb. 

Ümumiyyətlə, cəmiyyəti bu cür saxta xəbərlərdən necə qorumalıyıq? Çünki, məsələn, 10 nəfərdən cəmi 2-si bu xəbərlərə inanarsa, bu, artıq kifayət qədər ciddi göstəricidir. 

Mövzu ilə bağlı “Cebheinfo.az”-a açıqlamasında siyasi şərhçi, media eksperti Azər Həsrət bildirib ki, həqiqətən də cəmiyyət çox ciddi bir təhlükə ilə üz-üzədir.

Onun sözlərinə görə, müasir texnologiyalar istənilən şəxs haqqında, həmin şəxsin özünün belə xəbərinin olmadığı halda saxta görüntü və məlumatların hazırlanmasına imkan yaradır və bu cür informasiyalar qısa zaman ərzində geniş dövriyyəyə buraxılır:

“Bu proses saniyələr içində baş verdiyi üçün artıq saxtanı ifşa etmək, təkzib vermək üçün çox vaxt gec qalırıq. Yəni faktiki olaraq bunun qarşısını almaq üçün heç nə edə bilmirik. Elə bir texnologiya icad edilməyib ki, bu təhlükəni tam şəkildə aradan qaldıra bilsin. 

Bu səbəbdən düşünürəm ki, ən yaxşı və ən düzgün yol istifadəçilərlə, yəni bu tip informasiyaların istehlakçıları olan geniş auditoriya ilə sistemli iş aparmaqdır. Artıq cəmiyyətimizin, insanlarımızın şüuruna yeritməliyik ki, istənilən informasiyaya, istənilən görüntüyə şübhə ilə yanaşmaq lazımdır. 

Yəni dərhal inanmasınlar. İnsanlar gördükləri hər məlumata dərhal inanmaq əvəzinə, onu mümkün mənbələrdən dəqiqləşdirməyə çalışmalıdırlar. Əlbəttə, peşəkarlar bunu nisbətən asanlıqla edə bilirlər. Amma reallıq ondan ibarətdir ki, informasiya sahəsində hamı peşəkar deyil. İnformasiya istehlakçılarının böyük əksəriyyəti bu sahə ilə yaxından tanış deyil və qarşılarına çıxan məlumatı olduğu kimi qəbul etməyə meyillidirlər. Bu isə çox böyük təhlükədir”. 

Azər Həsrət qeyd edib ki, saxta xəbərlərin qarşısını almaq üçün cəmiyyətdə genişmiqyaslı təbliğat aparılmalıdır: 

“İnformasiya istehlakçıları sadəcə olaraq hansısa informasiyanı qəbul edir. Qəbul edərkən də əksəriyyəti, yəni çoxluğu qarşılarına çıxan hər şeyə inanırlar. Bu təhlükənin qarşısını almaq üçün cəmiyyətdə genişmiqyaslı təbliğat aparılmalıdır. İnsanlara davamlı şəkildə təlqin edilməlidir ki, istənilən informasiyaya şübhəçi yanaşsınlar. Başqa yolumuz yoxdur. 

Yeni texnologiyaların mənimsənilməsi baxımından isə bu maarifləndirmə işləri uşaq bağçalarından, məktəblərdən başlamalı, ali təhsil müəssisələrində, xüsusilə savadlı kəsim arasında daha geniş şəkildə aparılmalıdır. Televiziya kanalları da bu prosesə ciddi şəkildə qoşulmalıdır. Məsələn, hər saat yayımlanan verilişlərin sonunda 30 saniyə və ya 1 dəqiqəlik sosial çarxlar nümayiş etdirilə bilər. 

Bu çarxlarda “qarşınıza çıxan informasiyaya dərhal inanmayın”, “şübhəli məlumatları tirajlamağa tələsməyin” kimi çağırışlar yer almalıdır. Bu cür çağırışlarla genişmiqyaslı işlər aparılmalıdır. Əks halda doğrudan da işimiz xeyli çətin olacaq”. 

Əfsanə Rəcəb 
“Cebheinfo.az”

Açar sözlər: Saxta xəbərlər Azər Həsrət

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin