Səhərlər niyə hər şey daha çətin görünür?

Bəzi insanlar üçün səhər yeni günün başlanğıcı və enerji deməkdir. Digərləri üçün isə oyandıqdan sonrakı ilk saatlar günün ən ağır vaxtına çevrilir. Mütəxəssislər bunun səbəblərinin yuxu rejimi, bioloji ritmlər və emosional vəziyyətlə əlaqəli ola biləcəyini bildirirlər.

Lent.az xəbər verir ki, bu vəziyyət bəzən “səhər depressiyası” adlandırılır. Lakin söhbət ayrıca xəstəlikdən getmir. Bu ifadə depressiv əlamətlərin səhər saatlarında daha güclü hiss edildiyi, axşama doğru isə əhvalın nisbətən yaxşılaşdığı vəziyyəti təsvir etmək üçün istifadə olunur. Səhər saatlarında sakitlik, diqqəti yayındıracaq amillərin az olması və oyandıqdan dərhal sonra gündəlik həyatın qayğılarına qayıtmaq məcburiyyəti narahatlıq, yorğunluq və ruh düşkünlüyü hisslərini gücləndirə bilər.

Hansı əlamətlər müşahidə oluna bilər?

Belə vəziyyətin əsas xüsusiyyətlərindən biri insanın oyandıqdan dərhal sonra güclü emosional ağırlıq hiss etməsidir. Kədər, apatiya, daxili yorğunluq və yeni günə başlamaq istəyinin olmaması müşahidə edilə bilər. Yuxudan qalxmaq çətinləşir, enerji azalır və hətta sadə işlərə diqqəti toplamaq çətin olur. Motivasiya azaldığı üçün gündəlik vəzifələr də təxirə salına bilər. Yuxu və qidalanma vərdişlərində də dəyişikliklər yarana bilər. Bəzi insanlar əvvəlkindən daha çox yatmağa başlayır, digərlərində isə yuxusuzluq və ya gecə tez-tez oyanma halları müşahidə olunur. İştah da dəyişə bilər. İnsan həddindən artıq yeməyə və ya əksinə, qidaya marağını tamamilə itirməyə başlaya bilər.

Əvvəllər zövq verən fəaliyyətlərə marağın azalması da mümkün əlamətlərdəndir. Dostlar, ailə üzvləri və iş yoldaşları ilə ünsiyyət belə əlavə yük kimi qəbul edilə bilər. Bu hallar böyük depressiv pozuntu ilə yanaşı müşahidə oluna bilər. Ancaq ağır ayrılıq, uzunmüddətli stress və ya işdə ciddi problemlər kimi çətin həyat hadisələrindən sonra da oxşar hisslər yaşana bilər.

Səhərlər niyə daha çətin olur?

Bioloji saatın pozulması

Orqanizmin fəaliyyəti sirkadiyal ritmlərlə, yəni yuxu, oyaqlıq, enerji səviyyəsi və digər fizioloji prosesləri tənzimləyən daxili bioloji dövrlərlə sıx əlaqəlidir. Bu ritm pozulduqda səhər özünü yaxşı hiss etmək çətinləşə bilər. Əsas səbəblərdən biri keyfiyyətli yuxunun kifayət qədər olmamasıdır. Xüsusilə yatmazdan əvvəl smartfondan uzun müddət istifadə yuxuya mane ola bilər. Ekran işığı melatonin ifrazına təsir göstərə, sosial şəbəkələrdə və xəbərlərdə görülən narahatedici məlumatlar isə insanın rahatlaşmasını çətinləşdirə bilər. Nəticədə yuxunun keyfiyyəti aşağı düşür və insan səhər daha yorğun oyana bilər.

Təbii hormonal proseslər

Oyandıqdan sonra orqanizm yuxudan oyaqlığa keçməyə kömək edən kortizol hormonunun ifrazını artırır. Depressiv əlamətləri olan bəzi insanlarda səhər saatlarındakı bu dəyişiklik narahatlıq və daxili gərginlik hissinin artması ilə müşayiət oluna bilər. Əhval və motivasiya ilə əlaqəli neyromediator sistemlərindəki dəyişikliklər də insanın səhər özünü necə hiss etməsinə təsir göstərə bilər. Müasir həyat tərzi də ümumi emosional vəziyyətə təsirsiz ötüşmür. Sosial şəbəkələrdə uzun müddət vaxt keçirmək, fiziki aktivliyin azalması, açıq havada az olmaq və canlı ünsiyyətin məhdudlaşması əhvala mənfi təsir göstərə bilər.

Qarşıdakı gün ağır yük kimi görünür

Depressiv vəziyyətdə gündəlik sadə işlər belə həddindən artıq çətin görünə bilər. Davamlı yorğunluq, ağırlıq hissi, aktivliyin azalması və motivasiya çatışmazlığı səhərləri daha çətin edir. Bəzən insanın yalnız qarşıdakı işlər haqqında düşünməsi belə güclü emosional gərginliyə səbəb ola bilər.

Adi əhval düşkünlüyü ilə depressiyanın fərqi nədir?

Zaman-zaman pis əhvalda olmaq demək olar ki, hər kəsin yaşadığı haldır. Bu, çox vaxt müəyyən hadisə, problem və ya stresslə əlaqəli olur. Lakin ümidsizlik, emosional boşluq, kədər və ruh düşkünlüyü iki həftədən artıq davam edirsə və gündəlik həyata ciddi təsir göstərirsə, mütəxəssisə müraciət etmək vacibdir. Xüsusilə narahatlıq gündəlik həyata mane olursa, insan ünsiyyətdən qaçmağa başlayırsa və ya özünə zərər vermə düşüncələri yaranırsa, psixi sağlamlıq üzrə mütəxəssisdən yardım almaq lazımdır. İnsanın işləməyə və gündəlik işlərini görməyə davam etməsi problemin olmadığı anlamına gəlmir.

Səhərləri daha rahat etmək üçün nə etmək olar?

Yaxşı səhər əslində əvvəlki axşamdan başlayır. Hər gün təxminən eyni saatda yatmaq, yataq otağını sərin, qaranlıq və sakit saxlamaq, yatmazdan əvvəl elektron cihazlardan istifadəni azaltmaq faydalı ola bilər. Nəfəs məşqləri, meditasiya və yüngül dartınma hərəkətləri kimi sakitləşdirici axşam vərdişləri də yuxuya keçidi asanlaşdıra bilər. Oyandıqdan dərhal sonra telefonu əlinizə götürməmək də tövsiyə olunur. Günün ilk 15 dəqiqəsini sosial şəbəkələrdən və xəbərlərdən uzaq keçirmək səhərə daha sakit başlamağa kömək edə bilər. Bu müddətdə sakit musiqi dinləmək və ya sadəcə bir neçə dəqiqə sakit qalmaq mümkündür. Oyandıqdan sonra su içmək və balanslaşdırılmış səhər yeməyi yemək də gündəlik rejimin faydalı hissəsi ola bilər.

Gün işığı və hərəkət də kömək edir

Səhər oyandıqdan sonra pərdələri açmaq və ya bir neçə dəqiqə açıq havaya çıxmaq məsləhətdir. Gün işığı orqanizmin bioloji saatının tənzimlənməsinə kömək edir. Yüngül səhər gimnastikası, qısa gəzinti və ya sadə dartınma hərəkətləri də orqanizmin oyanmasını asanlaşdıra bilər. Fiziki aktivlik əhvalın yaxşılaşmasına, stress və narahatlığın azalmasına kömək edən fizioloji prosesləri dəstəkləyir.

“Səhər depressiyası” ayrıca tibbi diaqnoz hesab edilməsə də, səhər saatlarında depressiv əlamətlərin güclənməsi insanın həyat keyfiyyətinə ciddi təsir göstərə bilər. Əgər bu vəziyyət uzun müddət davam edirsə və gündəlik həyata mane olursa, bunu yalnız yorğunluq və ya həvəssizlik kimi qiymətləndirməmək, mütəxəssislə məsləhətləşmək daha doğru olar.