Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Dişlər yaddaş kartımızdır?

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

Sərnişin təyyarələri üçün böyük qəza riski ARAŞDIRMA

Sərnişin təyyarələri üçün böyük qəza riski ARAŞDIRMA

Lent az saytından verilən məlumata əsasən, Icma.az məlumatı açıqlayır.

Alimlər sərnişin təyyarələrinin kosmosda niyə təhlükə altında olduğunu aşkar ediblər.

Təxminən həftədə bir dəfə kosmik gəmi və ya onun fraqmentləri Yer atmosferinə yenidən daxil olur. 

Lent.az-ın xarici KİV-ə istinadla xəbərinə görə, əksər hallarda bunlar raket daşıyıcılarının işlənmiş hissələri, daha az hallarda isə sıradan çıxmış peyklərdir. Bir qayda olaraq, bu cür obyektlər atmosferə daxil olduqda tamamilə yanır, lakin müxtəlif ölçülü fərdi fraqmentlər mülki təyyarələrin marşrutlarının keçdiyi yüksəkliklərə enə bilər.

Bu, potensial təhlükə yaradır: nəzəri olaraq, kosmik zibil parçası sərnişin təyyarəsi ilə toqquşub fəlakətə səbəb ola bilər. Alimlərin fikrincə, buraxılışların və kosmik zibillərin sayı artdıqca bu cür hadisələrin baş vermə ehtimalı ildən-ilə artır.

İşlənmiş raket pillələri, işləməyən peyklər və digər kosmik zibil parçaları getdikcə Yer atmosferinə yenidən daxil olur. Alimlər qeyd edirlər ki, raket buraxılışlarının və peyk orbitlərinin sayı artdıqca, bu cür obyektlərin nəzarətsiz yenidən daxil olma ehtimalı qaçılmaz olaraq artacaq.

Misal üçün, Britaniya Kolumbiyası Universitetinin tədqiqatçıları hesablayıblar ki, kosmik tullantıların dünyanın ən işlək hava məkanlarından birinə, sərnişin təyyarələrinin tez-tez uçduğu yerə təsir etmə ehtimalı bu il 26 faizə çatır. Tullantıların təyyarə ilə birbaşa toqquşma ehtimalı aşağı olsa da, modellər bunun təxminən mində bir ola biləcəyini göstərir.

Avropa Kosmik Agentliyinin (ESA) kosmik zibil üzrə mütəxəssisi Benjamin Virgil Bastida qeyd edir ki, hər halda, sərnişin təyyarəsi ilə kosmik zibil parçası arasında toqquşmanın fəlakətə və yüzlərlə insanın ölümünə səbəb ola biləcəyi riski qalır.

Kosmik tullantıların aviasiyaya təsirini nümayiş etdirən ən səs-küylü hadisələrdən biri 2022-ci ilin noyabr ayında baş verib. Çinin "Çançjen-5B" raket daşıyıcısının əsas mərhələsi İspaniya üzərindən uçduqdan sonra Yer atmosferinə yenidən daxil olub.

Nəticədə, hakimiyyət orqanları hava məkanının əhəmiyyətli bir hissəsini müvəqqəti olaraq bağlamaq məcburiyyətində qalıblar. Alimlərin fikrincə, bu epizod sərnişin aviasiyası üçün nəzarətsiz kosmik obyektlərin düşməsinin potensial təhlükəsini açıq şəkildə nümayiş etdirir.

Virgil Bastida vurğulayır ki, riskləri azaltmaq üçün kosmik tullantıların atmosferə daxil olma vaxtını və yerini daha dəqiq proqnozlaşdırmaq və kosmik agentliklər ilə hava hərəkətinin idarə edilməsi xidmətləri arasında əməkdaşlığı təkmilləşdirmək lazımdır.

Alimlər qeyd edirlər ki, yüksək səviyyədə qeyri-müəyyənlik səbəbindən hava nəqliyyatı dispetçerləri sərnişinləri potensial olaraq təhlükəyə atmaqla ciddi iqtisadi nəticələrə səbəb olacaq geniş hava məkanı sahələrini bağlamaq arasında seçim etmək məcburiyyətində qalırlar.

Bastidanın sözlərinə görə, sərnişin təyyarələrinin yüksəkliklərində hansı kosmik gəmi hissələrinin sağ qala biləcəyini və bu cür zibillərin təhlükəsini anlamaq vacibdir. Bu sahədə əlavə tədqiqatlar kosmik zibillərlə əlaqəli hava qəzaları riskini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.

Daha dəqiq proqnozlar üçün yuxarı atmosferdəki kosmik zibilin davranışına təsir edən proseslər haqqında əlavə məlumatlar tələb olunur. Bu məqsədlə, ESA DRACO missiyasını 2027-ci ilin sonlarında Yer kürəsinin aşağı orbitinə çıxarmağı planlaşdırır.

Bu missiya peyklərin yenidən Yerə daxil olduqda necə parçalandığını öyrənəcək və onların komponentlərinin yandığı və ya parçalandığı anları müəyyən edəcək.

Gələcəkdə kosmik zibil səbəbindən hava nəqliyyatının məhdudlaşdırılması hava gecikmələri qədər adi hala gələ bilər. Bununla belə, proqnozlaşdırmadakı irəliləyişlər təhlükəli orbitdən çıxma hadisələrini əvvəlcədən müəyyən etməyə və hava qəzaları riskini azaltmağa kömək edə bilər.

Alimlər qeyd edirlər ki, sərnişin təyyarələrinin kosmik zibillərlə toqquşma riski aşağı olaraq qalır, lakin bu, realdır və onu azaltmaq üçün qabaqlayıcı tədbirlər görülməlidir.
 

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:242
embedMənbə:https://lent.az
archiveBu xəbər 09 Yanvar 2026 20:31 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see450

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see323

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see314

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see299

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see298

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see291

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see269

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see253

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see249

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see229

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see226

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

17 Noyabr 2026 13:48see217

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see216

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see213

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see204

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see202

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see199

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see198

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see190

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see189
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri