Simvola çevrilmiş anlar, qalmaqallar və Qış Olimpiya Oyunlarının dəyişən siması ARAŞDIRMA + FOTO

Qış Olimpiya Oyunları yarandığı gündən etibarən idmanın ən çətin və ən tələbkar forması kimi qəbul olunur. Bu yarışlar yalnız sürət və texnika deyil, eyni zamanda texnologiya, hakimlik sistemi, siyasi kontekst və bəzən gözlənilməz hadisələrlə yadda qalır. Müxtəlif dövrlərdə baş verən bəzi məqamlar Qış Olimpiadasını sadəcə idman yarışı yox, tarixi hadisəyə çevirib.

Qış Olimpiadasının müasir simasının başlanğıcı

1936-cı ildə Almaniyanın Qarmiş-Partenkirhen şəhərində keçirilən Qış Olimpiya Oyunları bu turnirin gələcək simasını müəyyənləşdirən əsas mərhələlərdən biri oldu. Dağ xizəyi ilk dəfə Olimpiya proqramına daxil edildi və bundan sonra Qış Oyunları daha sürətli, riskli və texniki idman növləri üzərində qurulmağa başladı. Amma bu addım böyük mübahisəyə səbəb oldu. Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi (BOK) xizək müəllimlərinin peşəkar olduqları üçün Olimpiya Oyunlarında iştirak edə bilməyəcəklərini elan etdi. Qəzəblənən Avstriya və İsveçrə xizəkçiləri, Almaniyanı təmsil etmək qərarına gələn bir neçə avstriyalı istisna olmaqla, yarışları boykot etdilər.

Bu Olimpiada eyni zamanda nasist Almaniyasının güclü dövlət təbliğatı altında keçirilmiş və Olimpiya tarixində siyasətin açıq şəkildə hiss olunduğu ilk Qış Oyunlarından biri kimi yadda qalıb.

1960-cı ilin kompüteri və Qış Olimpiadasındakı nəticələr

1960-cı ildə ABŞ-nin Skvo-Velli şəhərində keçirilən Qış Olimpiadası oyunların ilk dəfə geniş televiziya yayımı ilə nümayiş etdirildiyi Olimpiada kimi tarixə düşdü. Bu addım Qış Olimpiya Oyunlarını qlobal auditoriyaya çıxardı.

Eyni zamanda bu Oyunlar Olimpiya tarixində ilk dəfə kompüter texnologiyasından istifadə edilən yarışlar oldu. Nəticələrin hesablanması üçün IBM sistemləri tətbiq edildi.

Oyunlar zamanı rəsmilər bir xizəkçi barədə məsələni dəqiqləşdirmək üçün CBS TV-dən yarışın videokasetinə baxmağın mümükün olub-olmadığını soruşurlar. Məhz bu istək CBS-ə indi geniş yayılmış "ani təkrar" ideyasını icad etmək ideyasını verdi.

“Buz üzərində möcüzə” və idmanın simvolik gücü

1980-ci ildə Leyk-Plasiddə ABŞ xokkey millisinin SSRİ-yə qalib gəlməsi Qış Olimpiadasının ən simvolik anlarından birinə çevrildi. “Miracle on Ice” adı ilə tarixə düşən bu qarşılaşma idman nəticəsindən daha artıq məna daşıyırdı.

ABŞ komandası turnirdə əsasən gənc, kollec səviyyəsində çıxış edən, peşəkar olmayan oyunçulardan ibarət idi. Bu amil qələbəni daha da sensasion etdi.

Lillehammer modeli: ideal Qış Olimpiadası

1994-cü ildə Norveçin Lillehammer şəhərində keçirilən Qış Olimpiadası təşkilatçılıq və azarkeş atmosferi baxımından bu gün də ideal model hesab olunur. Belə ki, 1986-cı ildə BOK Olimpiya Oyunlarının cədvəlini dəyişdirərək Yay və Qış Oyunlarının ayrı-ayrı illərdə keçirilməsinə səs verdi. Yeni cədvələ uyğunlaşmaq üçün 1994-cü il Oyunları Lillehammerdə keçirildi - bu, iki Qış Olimpiya Oyunlarının bir-birindən iki il ara ilə keçirilməsinin yeganə halıdır.

Bu Oyunlar həm də tarixdə ilk dəfə Yay Olimpiadasından ayrı ildə keçirilən Qış Olimpiadası oldu.

Hakimlik qalmaqalı mövcud sistemi dəyişdirdi

2002-ci ildə Solt-Leyk-Sitidə keçirilən Qış Olimpiadası fiqurlu konkisürmə yarışlarında yaşanan hakimlik qalmaqalı ilə tarixə düşdü. Final proqramında qüsursuz konkisürmə edən kanadalı cütlük Ceymi Sale və Devid Pelletier, çıxışlarında bir neçə səhvə yol verən rusiyalı Yelena Berejnaya və Anton Sixarulidzedən daha aşağı bal topladılar. Yarışdan sonra hakim konkisürmə rəsmisi tərəfindən rus cütlüyünə səs verməyə məcbur edildiyini etiraf etdi, lakin sonradan öz açıqlamasına təkzib verdi. İctimaiyyətin və Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin yaratdığı narazılıq Beynəlxalq Konkisürmə Federasiyasına Kanada komandasına ikinci bir cüt qızıl medal verməsi üçün təzyiq göstərdi.

Yarışdan sonra Beynəlxalq Konkisürmə İttifaqı köhnə qiymətləndirmə modelindən imtina etdi. Nəticədə hakimlərin anonim səsverməsi ləğv olundu və yeni “Code of Points” sistemi tətbiq edildi.

Canlı yayımda baş verən texniki nasazlıq

2010-cu ildə Vankuver Qış Olimpiadasının açılış mərasimində Olimpiya məşəlinin yandırılması zamanı mexaniki nasazlıq yaşandı və nəzərdə tutulan dörd sütundan yalnız üçü qalxdı. Hadisə canlı yayımda baş verdi.

Nasazlıqdan sonra məşəl bağlanış mərasimində qapalı arenada ayrıca yandırıldı ki, bu da Olimpiya tarixində nadir hallardan biri sayılır.

Olimpiadada 82 ölkə iştirak etdi ki, bu da əvvəlki illərlə müqayisədə rekord səviyyə idi. Bu Oyunlara bir çox ölkə, o cümlədən Birma və Qana ilk dəfə qatıldı.

Vankuver Oyunları zamanı bobsley trasında rekord sürət qeydə alındı - 150 km/saatı aşan sürət.

Rekordlarla və xərclərlə yadda qalan Soçi

2014-cü ildə Soçidə keçirilən Qış Olimpiadası miqyasına görə tarixə düşdü. İştirakçıların, yarışların və medal dəstlərinin sayı rekord həddə çatdı. 88 milli olimpiya komitəsindən 2780 nəfər iştirak etdi. İştirakçıların 40%-ni qadınlar təşkil edirdi.

Bu Olimpiada eyni zamanda təxminən 50 milyard dollar (100 milyard AZN) xərclə Olimpiya tarixinin ən bahalısı oldu.

Pxençxan: buz üzərində diplomatik jest

2018-ci ildə Pxençxanda keçirilən Qış Olimpiadası idmandan kənar mənası ilə tarixə düşdü. Şimali və Cənubi Koreya qadın xokkey komandası ilk dəfə birgə komanda adı altında yarışdı.

Bu hadisə Olimpiya tarixində iki ayrı dövlətin vahid komanda kimi çıxış etdiyi ilk nümunə oldu.

Süni qar dövrü və Qış Olimpiadasının gələcəyi

2022-ci ildə Pekində keçirilən Qış Olimpiadası yarışlar tamamilə süni qar üzərində təşkili ilə tarixə düşdü. Rəsmi məlumatlara görə, süni qar istehsalı üçün təxminən 185 milyon litr su istifadə olunub.

Təbii qarın olmaması Qış Oyunları üçün ilk haldır, baxmayaraq ki, bu, anomaliya deyil. Süni qar ilk dəfə 1980-ci ildə Nyu-Yorkun Leyk Plasid şəhərində keçirilən Qış Olimpiya Oyunlarında istifadə edilmişdi. 2014-cü ildə Rusiyanın Soçi şəhərində istifadə edilən qarın təxminən 80%-i süni idi və bu rəqəm 2018-ci ildə Cənubi Koreyada keçirilən Pxençxanq Oyunlarında 98% -ə çatmışdı.

Bu fakt Qış Olimpiya Oyunlarının gələcəyi ilə bağlı iqlim və ekoloji müzakirələri gücləndirdi. Kanadadakı Vaterloo Universitetinin yeni araşdırması göstərir ki, Qış Olimpiya Oyunlarını davamlı olaraq keçirə biləcək şəhərlərin siyahısı azalır. Qlobal istixana qazı tullantıları azaldılmasa, Qış Oyunlarının keçirildiyi əvvəlki 21 yerdən yalnız biri - Yaponiyanın Sapporo şəhərində 2080-ci ilə qədər oyunların keçirilməsi üçün lazımi temperatur və yağıntı olacaq.

Aqil Tağıyev