Icma.az
close
up
RU
Siyasi millət və Azərbaycan dövlətçiliyinin fəlsəfəsi

Siyasi millət və Azərbaycan dövlətçiliyinin fəlsəfəsi

Turkstan.az saytından alınan məlumata görə, Icma.az bildirir.


Prof. Doc.Toğrul İsmayıl

Milli məsələnin fəlsəfəsini dərk etməliyik

Milli məsələ hər bir dövlət üçün ən həssas və strateji mövzulardan biridir. Çünki bu anlayış yalnız etnik mənsubiyyətlə bağlı deyil. O, dövlətin təhlükəsizliyi, siyasi sabitliyi, ictimai həmrəyliyi və milli kimliyi ilə birbaşa əlaqəlidir. Tarix göstərir ki, dövlətləri zəiflətməyin ən təsirli yollarından biri onların milli birliyini sarsıtmaq, etnik fərqləri siyasi qarşıdurmaya çevirmək və ortaq dövlətçilik şüurunu zəiflətməkdir.

Buna görə də milli məsələni emosiyalarla deyil, dövlətçilik fəlsəfəsi, siyasi sosiologiya və tarixi reallıqlar prizmasından dəyərləndirmək lazımdır.

Azərbaycan tarixən müxtəlif etnosların və etnik qrupların eyni dövlətçilik məkanında əsrlər boyu birgə yaşadığı nadir coğrafiyalardan biridir. Türklər, talışlar, ləzgilər, avarlar, tatlar, saxurlar, kürdlər, ingiloylar, udinlər, yəhudilər, ruslar və digər etnik qruplar eyni torpağı bölüşmüş, eyni iqtisadi və ictimai münasibətlərin iştirakçısı olmuş, eyni təhlükələrə qarşı çiyin-çiyinə mübarizə aparmış, eyni dövlətin inkişafına öz töhfələrini vermişlər.

Məhz buna görə Azərbaycanın əsas üstünlüyü etnik müxtəliflik deyil, bu müxtəlifliyin vahid siyasi birlik və ortaq dövlətçilik şüuru ətrafında formalaşmasıdır.

Siyasi nəzəriyyədə "etnos" və "millət" eyni anlayış hesab edilmir. Ernest Renanın məşhur ifadəsi ilə desək, millət ortaq yaddaşın və ortaq gələcək iradəsinin məhsuludur. Benedikt Anderson milləti "təsəvvür edilən siyasi birlik", Ernest Gellner isə onu modern dövlət quruculuğunun ayrılmaz elementi kimi qiymətləndirirdi. Entoni Smit isə göstərirdi ki, müasir millətlər tarixi etnik yaddaş üzərində formalaşsalar da, onları yaşadan əsas amil ortaq siyasi məqsəd və ortaq dövlətçilik ideyasıdır.

Azərbaycanın dövlətçilik modeli də məhz bu yanaşmaya söykənir.

Bu baxımdan "azərbaycanlı" anlayışı hüquqi-siyasi mənsubiyyəti, "türk" isə ölkə əhalisinin böyük hissəsinin etnik-mədəni kimliyini ifadə edir. Bu iki anlayış bir-birinə alternativ deyil. Əksinə, biri vətəndaşlığı, digəri isə tarixi-etnik mənsubiyyəti göstərir. Onları qarşı-qarşıya qoymaq həm elmi, həm də siyasi baxımdan doğru yanaşma deyil.

Lakin tarixi həqiqətlərin də dəyişdirilməsi mümkün deyil.

Məlumdur ki, XX əsrin əvvəllərinə qədər bugünkü Azərbaycan türkləri rəsmi sənədlərdə və beynəlxalq mənbələrdə "türk" adı ilə qeyd olunurdu. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin dövlət dili də "türk dili" idi. Sovet milli siyasəti çərçivəsində "azərbaycanlı" anlayışı etnik məna daşımağa başladı, müstəqillik dövründə isə bu anlayış daha çox hüquqi-siyasi vətəndaşlıq kimliyinin ifadəsinə çevrildi.

Bu tarixi prosesi qəbul etmək Azərbaycanda yaşayan digər etnosların hüquqlarını və kimliyini inkar etmək demək deyil.

Əksinə, onların dilləri, mədəniyyətləri və adət-ənənələri Azərbaycanın ümumi milli-mədəni irsinin ayrılmaz tərkib hissəsidir.

Lakin burada bir prinsip dəyişməz qalmalıdır:

Etnik kimlik dövlətə alternativ siyasi layihəyə çevrilməməlidir.

seeBaxış sayı:140
embedMənbə:https://www.turkustan.az
archiveBu xəbər 21 İyul 2026 09:38 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see389

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see361

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see306

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see285

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see281

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see274

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see263

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see256

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see255

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see240

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see230

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see228

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see225

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see222

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see220

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see216

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see215

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see211

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see211

“PAŞA Sığorta”nın yeni mobil tətbiqi istifadəyə verilib

18 Noyabr 2026 12:12see202
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri