Icma.az
close
up
RU
Menu

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

SOS: Xəzəri gözləyən iki TƏHLÜKƏ

SOS: Xəzəri gözləyən iki TƏHLÜKƏ

Moderator.az saytından əldə olunan məlumata görə, Icma.az məlumat yayır.

“Xəzər dənizinin ekoloji problemləri iki səbəbdən yaranır. Onlardan birincisi, dənizin çirklənməsi, ikincisi isə Xəzərə dənizə tökülən suların miqdarının azalması nəticəsində səviyyəsinin enməsidir”.

Bunu Elm və Təhsil Nazirliyinin Coğrafiya İnstitutunun Xəzər dənizinin coğrafiyası laboratoriyasının aparıcı elmi işçisi, professor Əmir Əliyev deyib.

Xəzərin səviyyə dəyişmələrindən danışan alim prosesin periodik xarakter daşıdığını deyib. O diqqətə çatdırıb ki, son 4 min ildə Xəzərin səviyyəsində periodiklik təxminən 200-250 ildir və sonuncu ən böyük səviyyə təxminən 1805-1810-cu illərdə müşahidə olunub. “Arabir bəzi qalxmalar olsa da, ümumi period enmə dövrüdür ki, bu da təxminən 2040-2050-ci illərə qədər davam edəcək. Bundan sonra Xəzərin səviyyəsi yenidən qalxmağa başlayacaq”, - Əliyev bildirib.

Bəs bu enmə hansı fəsadlara gətirib çıxara bilər?

Moderator.az xəbər verir ki, ekoloq Fikrət Cəfərov mövzu ilə bağlı Musavat.com-a deyib ki, Xəzər dənizinin mövzusu və problemləri çox mürəkkəbdir: “Professor Əmir Əliyev Xəzər dənizində suyun səviyyəsindəki dalğalanmalar üçün mümkün bir ssenari təqdim etdi. Xüsusilə iqlim dəyişikliyi nəzərə alınmaqla modelləşdirməyə əsaslanan digər proqnozlar da mövcuddur. Bütün bunlar dənizin səviyyəsinin növbəti 10 il ərzində aşağı düşəcəyini göstərir. Su səviyyəsinin dalğalanmalarının uzunmüddətli təhlili göstərir ki, suyun səviyyəsinin qalxması və enməsində müəyyən dövrilik var. Lakin iqlim dəyişikliyinə töhfə verən antropogen fəaliyyətlər buxarlanmanı kəskin şəkildə artırır və çay axınını azaldır. Bu da öz növbəsində dəniz səviyyəsinin aşağı düşməsinin sürətlənməsinə səbəb olub.

Risklər nələrdir? Sahil xəttindəki dəyişikliklər, liman infrastrukturunun sıradan çıxması və bu infrastrukturun saxlanılması üçün böyük investisiyalara ehtiyac var. Bu, həmçinin dənizdə neft hasilatına əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərəcək. Suyun həcminin azalması duzluluğun artmasına səbəb olacaq və bütün Xəzər ekosisteminə, ilk növbədə balıq qidası təchizatına mənfi təsir göstərəcək. Balıq ehtiyatları daha da azalacaq və bu da sahil icmaları üçün birbaşa maliyyə itkilərinə səbəb olacaq. Çay axınlarının və ümumi su həcminin azalması, xüsusən də Xəzərin şimalında çirklənmənin artmasına səbəb olacaq, yəni Xəzər dənizindən çıxan bütün qida məhsulları insanlar üçün zəhərli ola bilər”.

Ekoloq Rövşən Abbasov da mövzu ilə bağlı Musavat.com-a danışıb: “Hazırda Xəzər dənizinin çəkilməsi davam edir. Bu il düşən güclü yağıntılardan sonra Xəzərin səviyyəsinin enmə prosesinin dayana biləcəyinə dair bir ümid yaranmışdı və bu ümid hələ də qalmaqdadır. Ola bilsin ki, qarşıdakı illərdə bu cür yağıntılar təkrar olunsun. Məhz o zaman anlayacağıq ki, Xəzər hövzəsindəki quraqlıq artıq rütubətli bir dövrlə əvəz olunub. Bu da Xəzərə tökülən çayların suyunun artmasına və nəticədə dənizin səviyyəsinin qalxmasına səbəb olacaqdır.

Xəzər dənizində səviyyənin azalması prosesi hələ də davam edir və bu hal sahilyanı ölkələrdə çox ciddi problemlər yaradıb. Son illərə alimləri, elm xadimlərini və siyasətçiləri düşündürən əsas suallardan biri məhz Xəzərin səviyyəsinin enmə səbəbləridir. Bu səbəblər çoxistiqamətli və çoxfaktorludur. Xəzərin səviyyəsinin enməsi ilk növbədə iqlim dəyişikliyi amillərindən asılıdır. Son onilliklərdə Xəzər hövzəsində baş verən güclü quraqlıqlar dənizə tökülən çayların suyunu azaldıb, səthdən gedən buxarlanmanı isə artırıb. Bu da su səviyyəsinin kəskin şəkildə aşağı düşməsinə gətirib çıxarıb.

İkinci vacib amil Xəzər hövzəsində — Volqa, Kür və Ural çayları boyunca həm kənd təsərrüfatı, həm də sənayenin inkişafı ilə əlaqədar suya olan tələbatın kəskin artmasıdır. Nəticədə dənizə axan çayların sululuq dərəcəsində əhəmiyyətli azalma qeydə alınıb. Eləcə də, Volqa çayı hövzəsində ciddi su itkiləri baş verir. Burada tikilən su anbarlarının ümumi sahəsi 30 min kvadratkilometrə (30,000text{ km}^2) çatır. Bu çox böyük rəqəmdir. Həmin su anbarlarının səthindən gedən buxarlanma və infiltrasiya hesabına Volqa çayının suyu hiss olunacaq dərəcədə azalıb”.

Ekoloqa görə, Xəzəri xilas etməyin əsas yollarından biri iqlim dəyişikliyinin qarşısını almaqdır: “Bu baxımdan Paris Razılaşması çərçivəsində ölkələrin karbon emissiyalarını azaltması böyük ümid yaradır. Bu addım daxili hövzə olan Xəzər regionunda yağıntıların artmasına və dəniz səviyyəsinin tədricən bərpa olunmasına təkan verə bilər.

Digər bir ümid isə Xəzəryanı ölkələrin artıq əməli hərəkətə keçməsidir. Hövzədə qənaətcil su iqtisadiyyatının yaradılması və dənizə tökülən çayların sululuğunun artırılması istiqamətində kifayət qədər ciddi proqramlar hazırlanıb. Yaxın gələcəkdə bu tədbirlərin öz bəhrəsini verəcəyi gözlənilir. Bundan əlavə, bir çox alimlərin fikrincə, Xəzərin səviyyəsi tarixi dövrlərdə hazırkı göstəricidən də aşağı olub. Dənizdə baş verən bu səviyyə tərəddüdləri dövrü (periodik) xarakter daşıdığından, Xəzərin gələcəkdə öz-özünü bərpa edəcəyi də ehtimallar sırasındadır”.

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:150
embedMənbə:https://moderator.az
archiveBu xəbər 15 Avqust 2026 08:40 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see267

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see265

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see247

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see244

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see240

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see227

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see224

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see220

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see219

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see216

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see212

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see210

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see206

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see206

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see204

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see190

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

16 Noyabr 2026 18:22see185

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see185

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see179

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see179
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri