Staqflyasiya Avropa iqtisadiyyatını təhdid edir

Paris, 10 mart, AZƏRTAC

Dünyada davam edən inflyasiya və kövrək iqtisadi artım fonunda Yaxın Şərqdəki münaqişə Avropa iqtisadiyyatı üçün yeni risklər yaradır. Avropa Komissiyası staqflyasiya təhlükəsi barədə xəbərdarlıq edir, mərkəzi banklar isə vəziyyəti diqqətlə izləyir.

AZƏRTAC xəbər verir ki, Yaxın Şərqdəki müharibə staqflyasiya riskini yenidən aktuallaşdırıb.

“Staqflyasiya” termini “stagnasiya” və “inflyasiya” sözlərinin birləşməsindən yaranır. Bu fenomen davamlı yüksək inflyasiyanın zəif və ya dayanıqsız iqtisadi artımla eyni vaxtda baş verməsini ifadə edir.

Belə şəraitdə iqtisadi mexanizm yavaşlayır: qiymətlər artdıqca ev təsərrüfatlarının istehlakı azalır, şirkətlərin satışları və gəlirləri düşür. Nəticədə müəssisələr daha az investisiya edir ki, bu da məşğulluğa və əməkhaqlarına mənfi təsir göstərə bilər. İqtisadçılar bunu bir növ mənfi spiral kimi qiymətləndirirlər.

Avropa Komissiyasının yaydığı xəbərdarlıqda böyük staqflyasiya şoku ehtimalından danışılıb. Bir sıra göstəricilər bu riski təsdiqləsə də, hələlik iqtisadi sistem sabitliyini qoruyur. Ekspertlərə görə, əsas problem münaqişə iki-üç ay və ya daha uzun davam edərsə yarana bilər.

Hazırkı vəziyyət Rusiyanın Ukraynaya müdaxiləsi ilə, yəni 2022-ci ildə yaşanan böhranla tam müqayisə olunmur. Həmin dövrdə neft və qaz qiymətlərinin artımı ilə yanaşı, elektrik enerjisinin qiyməti də kəskin yüksəlmişdi. Bu dəfə isə elektrik qiymətlərində eyni səviyyədə artım müşahidə olunmur və aqrar-ərzaq sektoru da hələlik ciddi təsirlənməyib. Başqa sözlə, staqflyasiya üçün şərtlər mövcuddur, lakin hələlik qığılcım baş verməyib.

Həlledici rol mərkəzi bankların əlindədir

Belə bir ssenarinin qarşısını almaqda əsas rol mərkəzi bankların üzərinə düşür. Avropada bu vəzifəni Avropa Mərkəzi Bankı ABŞ-da isə Federal Ehtiyat Sistemi həyata keçirir. Onların əsas aləti pul siyasətidir: inflyasiyanı ideal hesab edilən təxminən 2% səviyyəsində saxlamaq üçün faiz dərəcələrinin tənzimlənməsi.

Bu proses son dərəcə həssasdır. Əgər inflyasiya sürətlə artarsa, mərkəzi banklar qiymət artımını cilovlamaq üçün faiz dərəcələrini yüksəltməyə məcbur ola bilərlər. Lakin faizlərin artırılması iqtisadi artımı da zəiflədə bilər, çünki kreditlər həm istehlakçılar, həm də şirkətlər üçün daha bahalı olacaq və borclanma yükü artacaq.

Digər tərəfdən, iqtisadiyyatı canlandırmaq məqsədilə faizlərin endirilməsi inflyasiyanın yenidən güclənməsinə səbəb ola bilər. Bu isə qarşısı alınmalı əsas risklərdən biridir.

Beləliklə, mərkəzi banklar hazırda iki seçim arasında qalıblar. Onlar vəziyyəti çox diqqətlə izləyir və hələlik faiz dərəcələrinə toxunmaq niyyətində deyillər. Növbəti addımın nə vaxt atılacağı isə sual olaraq qalır: ilk addımı Federal Ehtiyat Sistemi atacaq, yoxsa Avropa Mərkəzi Bankı? Bunu zaman göstərəcək.