Stress və xroniki yorğunluğun arxasında nə dayanır?

Son illərdə bir çox insan oxşar şikayətlərlə həkimə müraciət edir: səbəbsiz yorğunluq, səhər oyananda halsızlıq, daxili gərginlik və narahatlıq, yuxu pozuntuları və bəzən ani ürəkdöyünmə hissi.
Çox hallarda aparılan standart analizlər “normal” nəticə verir. Lakin insan özünü yenə də yaxşı hiss etmir. Bu vəziyyətdə tez-tez diqqətdən kənarda qalan mühüm faktorlardan biri orqanizmin stress reaksiyasını tənzimləyən hormon sistemi, xüsusilə də kortizoldur.
Kortizol nədir?
Kortizol bədənin stressə cavabında əsas rol oynayan hormondur. O:
enerji səviyyəsini tənzimləyir
yuxu–oyanıqlıq ritmini idarə edir
sinir sisteminə təsir göstərir
immun sistemlə əlaqəlidir
Bu səbəbdən kortizol balansı pozulduqda təsir təkcə yorğunluqla məhdudlaşmır, ümumi vəziyyətə təsir edə bilər.
Problem haradan yaranır?
Kortizol adətən klinik praktikada çox vaxt yalnız:
bir dəfəlik ölçüm ilə
səhər saatlarında
qan analizi şəklində qiymətləndirilir
Lakin kortizol gün ərzində dəyişən (ritmik) bir hormondur: səhər yüksək, axşam isə aşağı olmalıdır. Buna görə tək ölçüm bəzən tam mənzərəni göstərməyə bilər.
Daha geniş yanaşmalar
Bəzi ölkələrdə daha dəqiq qiymətləndirmə üçün:
gün ərzində bir neçə dəfə ölçüm (kortizol profili)
tüpürcək analizi
bəzi hallarda uzunmüddətli saç analizi
kimi metodlardan istifadə olunur. Bu üsullar stress yükünün gün ərzində necə dəyişdiyini daha dolğun göstərə bilir.
Niyə hər yerdə istifadə olunmur?
Bunun bir neçə səbəbi var:
standart tibbi protokollarda geniş yer almaması
texniki və laborator imkanların məhdudluğu
simptomların çox vaxt başqa səbəblərlə izah olunması
Kimlərdə bu mövzu daha aktualdır?
Aşağıdakı hallarda stress və hormon balansı daha çox diqqət tələb edə bilər:
uzunmüddətli stress yaşayanlar
səhərlər çətin oyananlar
gün ərzində enerji düşməsi hiss edənlər
panikaya bənzər vəziyyətlər yaşayanlar
yuxu problemi olanlar
Nəticə
Kortizol orqanizmin stress reaksiyasında mühüm rol oynayır və onun balansı pozulduqda müxtəlif şikayətlər yarana bilər. Lakin bu simptomlar tək bir hormona bağlanmamalı, daha geniş tibbi qiymətləndirmə ilə yanaşılmalıdır.
Demokrat.az