“Sülh planı kağız üzərində yaxşı görünür, amma...” Ekspertlərin ŞƏRHİ

Cenevrədə keçirilən danışıqlardan sonra Ukrayna və ABŞ Rusiya–Ukrayna müharibəsinin dayandırılması ilə bağlı yenilənmiş sülh sənədi hazırlayıblar. Hər iki tərəf müzakirələri məhsuldar qiymətləndirib və vurğulayıb ki, gələcəkdə mümkün olan istənilən saziş Ukraynanın suverenliyini tam təmin etməli və davamlı, ədalətli sülh yaratmalıdır. Sənədin tam məzmunu hələ açıqlanmayıb.

ABŞ tərəfindən hazırlanan ilkin planın əsas müddəaları arasında Ukrayna ordusunun Donetsk vilayətində nəzarətdə saxladığı ərazilərdən geri çəkilməsi, ordunun sayının 600 minə endirilməsi, Rusiyanın qonşu ölkələrə hücumlardan imtina etməsi, NATO-nun genişlənməməsi və Ukraynanın alyansa daxil olmaq niyyətindən vaz keçməsi kimi bəndlər yer alırdı. Ukraynanın əsas tələb etdiyi təhlükəsizlik zəmanətləri isə sənəddə yalnız ümumi şəkildə qeyd olunub.

ABŞ planı çərçivə sənədi kimi təqdim edir və əlavə müzakirələr tələb olunduğunu bildirir. Trampın Ukrayna üzrə xüsusi elçisi Kit Kellog qeyd edib: “Son 10 metr hədəfə çatmaq üçün ən çətin mərhələdir. Biz artıq son iki metrliyindəyik”.

Avropa tərəfindən təqdim olunan alternativ plan isə Ukrayna ordusunun sayının azaldılmasını tələb etmir və NATO-ya üzvlüyə məhdudiyyət qoymur.

“Bloomberg” yazır ki, ABŞ-nin ilkin 28 maddəlik planından çıxarılan bəzi müddəalar ayrıca sənədlərdə müzakirə olunacaq. Hazırda Cenevrədə 19 maddəlik versiya dəyərləndirilir. Moskva sənədin bir variantı ilə tanış olduğunu təsdiqləsə də, detallı danışıqlar aparılmayıb.

Amerikalı politoloq, George Mason Universitetinin tədqiqatçısı Erik Şiryaev bildirir ki, Trampın əsas prioriteti müharibəni mümkün qədər tez bitirməkdir: “Şükran günü ərəfəsində sülh əldə etmək Tramp üçün siyasi uğurdur. Lakin planın detalları digər tərəflər üçün daha əhəmiyyətlidir. Sənəd kağız üzərində yaxşı görünür, amma real danışıqlarda vəziyyət fərqli ola bilər. Vaşinqtondakı reaksiyalar göstərir ki, plan böyük həvəslə qarşılanmayıb”.

Şiryaev əlavə edib ki, əvvəlki versiyada Rusiyanın dünya ticarətinə dərhal qayıtması təklif edilsə də, Avropa ölkələri bunun mərhələli şəkildə həyata keçirilməsini istəyir və Rusiyanın G8-ə qayıtmasına da qarşı çıxırlar. Onun sözlərinə görə, Tramp müharibəni sona çatdırmaqla siyasi mirasını gücləndirmək istəyir, lakin “Sülh Şurası” kimi təkliflərin real təsir gücü şübhəlidir.

Ukraynalı politoloq Aleksey Poleqki Avropa planının əsas məqamlarını belə şərh edib: “Plan torpaq məsələlərinin hazırkı təmas xətti əsasında müzakirəsini nəzərdə tutur. Sülh dövründə ordunun 800 min nəfərlə məhdudlaşdırılması isə Ukraynanın hərbi imkanlarını zəiflədə bilər. Bu, suveren qərarlara müdaxilə kimi dəyərləndirilir”.

Poleqki həmçinin Avropa planında Ukraynanın Avropa standartlarına uyğun dil və dini azadlıqları təsbit etməsi ilə bağlı bəndlərin olduğunu deyib: “Bu, Rusiyaya simvolik güzəşt kimi təqdim edilə bilər, amma Ukrayna üçün əsas məsələ öz inkişaf yolunu, identitetini və milli seçimini qorumaqdır. Hazırkı layihə Trampın mövqeyini gücləndirməyə yönəlib, Putinin bunu qəbul etməsi isə çətin görünür”.

Ekspertlər hesab edirlər ki, ABŞ və Avropa planları hələ yekunlaşmayıb və onların Ukrayna tərəfindən qəbul olunması, eləcə də Rusiyanın reaksiyası açıq qalır. Analitiklər vurğulayırlar ki, sənədlər kağız üzərində səliqəli təsir bağışlasa da, real danışıqlarda ciddi maneələr mövcuddur.

Rasim

“AzPolitika.info”