Suveren Azərbaycan dövlətçiliyin möhkəm təməli ŞƏRH

Azərbaycan xalqının çoxəsrlik dövlətçilik tarixində elə mühüm hadisələr var ki, onların əhəmiyyəti yalnız bir dövrün deyil, gələcək nəsillərin taleyinə də təsir edir. Dövlət Suverenliyi Günü də belə əlamətdar tarixlərdən biridir. Hər il sentyabrın 20-də qeyd olunan bu gün Azərbaycanın müstəqilliyinin, ərazi bütövlüyünün və dövlət suverenliyinin tam bərpa olunmasının rəmzi kimi xüsusi məna daşıyır.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 19 sentyabr 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə sentyabrın 20-si Dövlət Suverenliyi Günü elan edilib. Sərəncamda qeyd olunduğu kimi, 2023-cü il sentyabrın 19-da başlanmış və sentyabrın 20-də başa çatmış antiterror əməliyyatı nəticəsində Azərbaycan Respublikasının bütün ərazisində qanunun aliliyi təmin edilib, dövlət suverenliyi bərpa olunub.
Dövlət suverenliyi hər bir müstəqil dövlətin mövcudluğunun əsas şərtlərindən biridir. Suveren dövlət öz ərazisində ali hakimiyyətə malik olur, daxili və xarici siyasətini müstəqil şəkildə müəyyənləşdirir, dövlət idarəçiliyini və hüquqi sistemini öz Konstitusiyası əsasında həyata keçirir. Bu baxımdan 20 sentyabr Azərbaycan dövlətçiliyi tarixində mühüm mərhələni ifadə edir. Çünki həmin tarix ölkənin bütün ərazisində Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının və dövlət hakimiyyətinin tam hüquqi qüvvəsinin təmin edilməsi ilə bağlı tarixi reallığı özündə əks etdirir.
Bu günə gedən yol heç də asan olmayıb. Azərbaycan 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra ölkənin ərazi bütövlüyünə qarşı hərbi təcavüzlə üzləşib. Ermənistanın işğal siyasəti nəticəsində Azərbaycan ərazilərinin bir hissəsi uzun illər nəzarətdən kənarda qalıb, yüz minlərlə insan doğma yurdlarından məcburi köçkün düşüb. Bununla belə, Azərbaycan xalqı dövlət müstəqilliyini və ərazi bütövlüyünü bərpa etmək iradəsindən dönməyib.
2020-ci ildə 44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində həlledici mərhələ oldu. Həmin müharibədə əldə edilmiş Zəfərdən sonra qarşıda qalan mühüm məsələlərdən biri Azərbaycanın bütün ərazisində dövlət suverenliyinin və Konstitusiya quruluşunun tam bərpası idi. 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən antiterror tədbirləri nəticəsində bu proses başa çatdı. Azərbaycan Konstitusiyasının hüquqi qüvvəsi ölkənin bütün ərazisində təmin edildi.
20 sentyabrın Dövlət Suverenliyi Günü kimi təsis edilməsi məhz bu tarixi reallığın dövlət səviyyəsində rəsmiləşdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bu tarix həm də Azərbaycan xalqının müstəqillik və dövlətçilik iradəsinin ifadəsidir. Dövlət suverenliyi yalnız ərazi üzərində nəzarət anlayışı ilə məhdudlaşmır. Suverenlik həm də güclü dövlət institutları, qanunun aliliyi, Konstitusiyaya hörmət, milli maraqların qorunması və dövlət idarəçiliyinin davamlılığı deməkdir.
Bu mənada Dövlət Suverenliyi Günü Azərbaycanın mövcudluğunun və institusional davamlılığının əsaslarından birini ifadə edir. Dövlətin bütün ərazisində vahid hüquq sisteminin və idarəetmənin təmin olunması ölkənin siyasi və hüquqi bütövlüyünü möhkəmləndirir. Konstitusiyanın bütün ərazilərdə tətbiq olunması isə vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının vahid hüquqi çərçivədə qorunmasının mühüm təminatıdır.
Suverenliyin bərpası Azərbaycanın qarşısında yeni inkişaf imkanları da yaradıb. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərinin həyata keçirilməsi, şəhər və kəndlərin yenidən qurulması, insanların öz doğma yurdlarına qayıdışının təmin edilməsi dövlət suverenliyinin praktik məzmununu daha da genişləndirir. Bu proses yalnız infrastrukturun yenilənməsi deyil, həm də həmin ərazilərin ölkənin vahid sosial-iqtisadi və hüquqi məkanına inteqrasiyası deməkdir.
Bu baxımdan Böyük Qayıdış proqramı da suverenliyin möhkəmləndirilməsi ilə bağlı uzunmüddətli dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biridir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə yaşayış məntəqələrinin salınması, məktəblərin, xəstəxanaların, yolların, digər sosial və iqtisadi obyektlərin yaradılması dövlətin öz ərazisində tam hüquqlu və davamlı idarəçilik həyata keçirməsinin göstəricilərindəndir.
Dövlət Suverenliyi Gününün əhəmiyyəti həm də onun milli yaddaş baxımından daşıdığı məna ilə bağlıdır. Bu gün Azərbaycan xalqına müstəqilliyin və suverenliyin necə böyük tarixi mübarizə nəticəsində əldə edildiyini xatırladır. Şəhidlərimizin və qazilərimizin Vətən uğrunda göstərdiyi fədakarlıq, Azərbaycan Ordusunun keçdiyi şərəfli döyüş yolu və xalqın milli həmrəyliyi bu tarixin ayrılmaz hissəsidir.
Eyni zamanda, suverenliyin qorunması yalnız hərbi güclə ölçülmür. Güclü iqtisadiyyat, dayanıqlı dövlət institutları, inkişaf etmiş insan kapitalı, hüquqi dövlət prinsipləri, vətəndaş həmrəyliyi və milli birlik də dövlət suverenliyinin mühüm dayaqlarıdır. Müasir dünyada dövlətlərin davamlı inkişafı onların siyasi, iqtisadi, hüquqi və institusional imkanlarının möhkəmliyindən birbaşa asılıdır.
Azərbaycanın dövlətçilik tarixində Ümummilli Lider Heydər Əliyevin müstəqil dövlətçilik ideyalarının formalaşdırılması və dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi istiqamətində fəaliyyəti xüsusi yer tutur. Müstəqil Azərbaycanın müasir inkişaf mərhələsində isə dövlət institutlarının gücləndirilməsi, milli təhlükəsizliyin təmin olunması və ərazi bütövlüyünün bərpası dövlət siyasətinin əsas istiqamətləri sırasında olub.
Bu gün Azərbaycan öz suveren ərazisində dövlət idarəçiliyini həyata keçirən, milli maraqlarını müstəqil şəkildə müəyyən edən və beynəlxalq münasibətlər sistemində öz mövqeyini qoruyan dövlətdir. Dövlət Suverenliyi Gününün təsis edilməsi də bu reallığın milli təqvimdə xüsusi yer tutmasının ifadəsidir.
20 sentyabr həm keçmişə ehtiram, həm bu günə qiymət, həm də gələcəyə məsuliyyət günüdür. Suverenliyin bərpası tarixi nailiyyətdirsə, onun qorunması və möhkəmləndirilməsi hər bir nəsil qarşısında dayanan davamlı vəzifədir. Bu baxımdan Dövlət Suverenliyi Günü dövlətçiliyin, milli birliyin və hüquqi dövlət prinsiplərinin əhəmiyyətini bir daha xatırladır.
Azərbaycanın bütün ərazisində Dövlət Bayrağının dalğalanması, Konstitusiyanın və qanunların aliliyinin təmin olunması dövlət suverenliyinin ən aydın ifadələrindəndir. Prezidentin Sərəncamında da vurğulandığı kimi, 20 sentyabr 2023-cü ildə dövlət suverenliyinin tam bərpa olunması Azərbaycan xalqının həyatında müstəsna əhəmiyyət daşıyan tarixi hadisədir.
Dövlət Suverenliyi Günü bu baxımdan yalnız təqvimdə qeyd olunan bir tarix deyil. Bu gün Azərbaycan dövlətinin müstəqilliyinin, ərazi bütövlüyünün, hüquqi və institusional bütövlüyünün rəmzidir. Suveren Azərbaycan öz gələcəyini özü müəyyənləşdirir və dövlətçiliyinin möhkəm təməlləri üzərində inkişafını davam etdirir.
Bu əlamətdar gün hər bir vətəndaşa bir daha xatırladır ki, müstəqil dövlət böyük tarixi sərvətdir. Onu qorumaq, inkişaf etdirmək və gələcək nəsillərə daha güclü şəkildə ötürmək isə ümumi məsuliyyətdir.

Ehtibar İsmayılov
YAP Ordubad rayon təşkilatının sədri