Icma.az
close
up
RU
Menu

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

Tariximiz və özümüz

Tariximiz və özümüz

Oxumeni.az portalından əldə olunan məlumata əsasən, Icma.az xəbər verir.

Tariximiz və özümüz

Ermənilərin iddialarına görə, albanların yazılı abidələri mövcud deyil. Onlar əmin idilər ki, alban dilində yazılmış bütün salnamələri məhv ediblər. ​Gözlənilmədən Sinay yarımadasından, Qırmızı dəniz sahilindəki Müqəddəs Katerina monastırından alban pərqamənti tapıldı, onların çoxillik cəhdləri toz kimi havaya sovruldu ({Zaza Aleksidze} 2003. s.3-129; {İlhami Cəfərsoy} 2014. s.33-52).

​Düzdür, XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan ərazisindən Alban və türk əlifbası ilə yazılmış mətnlər tapılmışdı. Ancaq bizim dilçilərin həmin mətnlər üzərində işləməsinə imkan verilməmişdi. ​Konkret faktlara müraciət edək. 1926-cı ildə Göyçay qəzasının Quşçu və Qurdlar kəndlərindən türk əlifbası ilə yazılı mətnlər tapıldı. Ancaq Azərbaycan alimləri onlara yaxın buraxılmadı.

​A. P. Fituni soyadlı Şamaxı ermənisi yazır: – Biz Azərbaycan hökumətinin bütün cəhdlərinə baxmayaraq həmin yazılı abidələrin Bakıda qalmasına imkan vermədik. Onları Tiflisə və Peterburqa göndərdik {Fituni} 1926. s.3-25).

​Alban və türk əlifbaları ilə yazılmış kitabələri yalnız ermənilər yox, həm də gürcülər məhv edirdilər. Çünki Moskvanın himayəsi altında onların gizli niyyətləri var idi.

​Həmin niyyətin nəticəsi olaraq Azərbaycanın Borçalı mahalı gürcülərə, Göyçə mahalı ermənilərə verildi. İş o yerə çatdı ki, 1946-cı ildə Mingəçevirdən tapılan V əsrə aid yazılı şamdan Tiflisə aparıldı.

​Akaki Şanidze yazır ki, o şamdan üzərindəki yazı ən qədim alban yazısıdır {Şanidze} 1938. s.6). Ancaq dilinə gətirmədi ki, şamdanın üzərində alban hərfləri ilə tanrı sözü aydın oxunur.

Suallar verilə bilər ki, Azərbaycan ziyalıları nəyə görə bu saxtakarlığa qarşı səslərini ucaltmadılar? Onlar ona görə ucaltmadılar ki, 30-40-cı illərdə onların yarısı torpağın altında, yarısı Sibirin qarlı meşələrində idi.

​Alban əlifbası ilə yazılmış başqa bir qiymətli abidə Borçalıdan tapıldı. Akaki Şanidze mənim abidənin dili barədə bir söz demir. Yalnız onu qeyd edir ki, V əsrdə Aid Bolnisi kitabəsi qarışıq türk və alban əlifbası ilə yazılmışdır (\text{Şanidzdə} 1960. s.

​Albaniya ilə İberiya arasındakı David Qaraça mağara-monastırında uyğur əlifbası ilə yazılmış dualar var idi. Dualardan biri belədir: Ari tanqri, ari yuca, ari acalsez, lisa ki xaça çəktənk, rahmat gəlgil bizə {Şanidzdə} 1938. s.54-55).

​Akaki Şanidze yazır ki, o mağara yazıları naməlum bir dildədir. Əslində burada naməlum bir şey yoxdur. Dua başdan-başa türk sözlərindən ibarətdir.

​Akaki Şanidze naməlum dildəki tanqri, yuca, biz, gəlgil, sözlərini görmür. İddia edir ki, duada üç dəfə təkrar olunan ari, yəni təmiz türk sözü deyil. Özünə xeyli zəhmət verib, fars dilindəki lüğətləri vərəqləyir. Oradan tapır ki, ari tanqri fars dilində pak xuda deməkdir {Şanidzdə} 1938. s.43-44).

​Naməlum erəmi (yəni Aran dilindəki ari-təmiz, yuca-uca, xaç-xaç, çəktənk-çəkilmiş) hamısı türk sözləridir. Duada bircə alınma söz var ki, o da -sez inkər şəkilçisi ilə işlənmişdir.

​Erməni və gürcü tarixçilərinin iddialarına görə, onların əcdadları Qafqazda xristian mədəniyyətinin yaradıcılarıdır. Halbuki həmin mədəniyyətin böyük bir qolunu xristian türk və alban nəsilləri - erlər, çorlar, utilər, uçarlar, ucanlar və başqaları yaradıblar. Qonşularımız mərhələlərlə həmin abidələri öz dillərinə tərcümə edib, ilkin nüxsələri yandırdılar.

İlhami Cəfərsoy, tarixçi alim

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:183
embedMənbə:http://oxumeni.az
archiveBu xəbər 01 Dekabr 2025 15:44 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see327

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see323

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see304

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see300

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see282

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see275

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see274

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see269

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see256

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see253

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see245

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see236

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see230

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see226

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see224

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see217

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

19 Noyabr 2026 17:30see207

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see204

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see204

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see201
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri