Tədqiqatçılar erkən doğuşun beyin inkişafı üzərindəki təsirini araşdırıb AZƏRTAC

Bakı, 24 yanvar, AZƏRTAC

Naqoya Şəhər Universitetinin tədqiqatçıları doğuşun sinir kök hüceyrələrinin (NSC) saxlanmasındakı rolunu aydınlaşdıran mühüm bir araşdırma aparıblar. Tədqiqatın nəticələri Science Advances jurnalında dərc edilib.

AZƏRTAC “MedicalXpress” portalına istinadla xəbər verir ki, doğuş, intrauterin mühitdən kənar mühitə keçidi təmin edərək, fərdlərdə mühüm metabolik dəyişikliklərə səbəb olan həyati bir hadisədir. Lakin doğuşun inkişaf prosesindəki dəqiq rolu indiyə qədər tam başa düşülməyib.

Yetkin məməlilərin beynində NSC-lər ventrikulyar-subventrikulyar zonada (V-SVZ) yerləşərək neyronların yaradılmasını davam etdirir. Postnatal dövrdə NSC-lərin əksəriyyəti sakit vəziyyətdə saxlanılır ki, bu da onların uzunmüddətli saxlanmasını təmin edir. Lakin doğuşla bağlı metabolik dəyişikliklərin NSC-lərin taleyinə necə təsir etdiyi haqqında məlumatlar məhduddur. Kazunobu Sawamoto rəhbərliyindəki tədqiqat qrupu radial glia (RG) adlanan embrion NSC-lərdəki metabolik dəyişiklikləri araşdırıb. Siçan modelləri üzərində aparılan təcrübələr zamanı tədqiqatçılar metabolomika və tək hüceyrəli RNT-seq metodlarından istifadə ediblər. Məlum olub ki, normal müddətli doğuş RG-nin sakitləşməsini təmin edir və bu proses qlutamatı qlutaminə çevirən fermenti kodlayan genin ifadəsinin artması ilə bağlıdır. Əsasən, erkən doğuşun bu prosesi pozduğu aşkar edilib. Tədqiqatçılar həmçinin göstəriblər ki, erkən doğulmuş siçanlarda RG müvəqqəti olaraq neyrogen vəziyyətə keçsə də, bu, mTORC1 siqnalı vasitəsilə baş verir və NSC hovuzunun erkən tükənməsi ilə nəticələnir. Bu da gənc-yetkin mərhələdə neyrogenezin azalmasına səbəb olur.

İnsan beyinlərini də təhlil edən alimlər postnatal neyrogenezin yalnız siçanlarda deyil, insanlarda da erkən doğuş səbəbilə azaldığını müəyyən ediblər. Bu tapıntılar erkən doğulmuş körpələrdə müşahidə edilən zəif neyroinkişaf göstəricilərinin mümkün səbəblərini ortaya qoyur. RG-də Glul geninin ifadəsinin doğuşdan qaynaqlanan artımı ilə bağlı əlavə araşdırmalarda tədqiqatçılar, bu genin sakit NSC-lərin saxlanması üçün vacib olduğunu göstəriblər. Glul geninin funksiyasının təhrif edilməsi NSC-lərin saxlanmasına mənfi təsir göstərib.

Araşdırmanın aparıcı müəllifi professor Kazunobu Sawamoto bildirib: “Biz sakit NSC-lərin saxlanmasında doğuşun əhəmiyyətini aşkar etdik. Qlutamin metabolizmasının NSC-lərdən başqa toxuma kök hüceyrələrinin də funksiyalarını tənzimləyə biləcəyini nəzərə alsaq, bu tapıntılar doğumun toxuma homeostazında və regenerasiya qabiliyyətlərində əsas rolunu anlamaq üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.”

Bu tədqiqat Naqoya Şəhər Universiteti, Milli Fiziologiya Elmləri İnstitutu, Kindai Universiteti, Kopenhagen Universiteti və digər qabaqcıl tədqiqat mərkəzlərinin alimlərinin əməkdaşlığı ilə həyata keçirilib.