Təhsil sisteminin zəif bəndi: Statistika deyil, keyfiyyət tələb olunur

Kamran Əsədov: Ölkədəki 1665 dövlət məktəbəqədər təhsil müəssisəsinin 47 faizi əsaslı təmirə ehtiyac duyur

 Dövlət bağçalarında çalışan təhsil işçilərinin 38 faizinin ali pedaqoji təhsili yoxdur

Hazırda ölkə ərazisində 1669 dövlət məktəbəqədər təhsil müəssisəsi fəaliyyət göstərir.

Bu barədə Elm və Təhsil Nazirliyinin 2024-2025-ci il tədris ilinə dair hesabatında bildirilib.

Bildirilib ki, ölkə üzrə 109 550 uşaq məktəbəqədər təhsilə cəlb edilib.

Qeyd edilib ki, ölkəmizdə bağçayaşlı uşaqların məktəbəqədər təhsilə cəlb olunma göstəricisi hazırda 38.2 faiz təşkil edir. Bu göstəricinin 50 faizə çatdırılması hədəflənir.

Təhsil eksperti Kamran Əsədov “Sherg.az"a bildirib ki, Azərbaycanda məktəbəqədər təhsilin əhatə dairəsinin genişləndirilməsi dövlət təhsil siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri kimi müəyyən edilsə də, mövcud infrastruktur, kadr təminatı və pedaqoji keyfiyyət bu hədəflərin reallaşması üçün yetərli deyil:

“Rəsmi statistikaya əsasən, hazırda ölkədə 1–5 yaş arası uşaqların yalnız 38.2 faizi məktəbəqədər təhsilə cəlb olunub. Hökumətin qarşıya qoyduğu məqsəd bu rəqəmi yaxın illərdə 50 faizə çatdırmaqdır. 2025-ci il ərzində ölkə üzrə 9 yeni bağçanın istifadəyə verilməsi planlaşdırılır, lakin bu artımın məktəbəqədər təhsilin keyfiyyətinə hansı formada təsir edəcəyi sual altındadır. Azərbaycan Respublikasının “Təhsil haqqında” Qanununun 19-cu maddəsinə əsasən, məktəbəqədər təhsil uşağın şəxsiyyətinin formalaşdırılması, ilkin bilik və bacarıqların aşılanması, sosiallaşma və məktəbə hazırlıq məqsədi daşıyır. Bu isə o deməkdir ki, təkcə fiziki iştirak yox, məzmunlu, inkişafyönümlü və inklüziv tədris prosesi təmin edilməlidir. Lakin mövcud reallıq göstərir ki, bir çox bölgələrdə bağçaların fiziki infrastrukturu köhnəlib, avadanlıq, oyuncaqlar, didaktik vəsaitlər çatışmır. 2024-cü ilə aid məlumatlara görə, ölkədəki 1665 dövlət məktəbəqədər təhsil müəssisəsinin təxminən 47 faizi əsaslı təmirə ehtiyac duyur. Kənd yerlərində bu göstərici daha da yüksəkdir. Məktəbəqədər təhsil müəssisələrində kadr təminatı da ciddi problemlərlə üz-üzədir. Müəllim və tərbiyəçilərin bir qismi pedaqoji təhsil almadan, sadəcə praktiki təcrübə və yerli təşəbbüs əsasında fəaliyyət göstərir. Təhsil İnstitutunun 2023-cü il hesabatına əsasən, dövlət bağçalarında çalışan təhsil işçilərinin 38 faizinin ali pedaqoji təhsili yoxdur. Bu isə uşaq psixologiyasına uyğun metodikanın tətbiqində çatışmazlıqlara gətirib çıxarır. Eyni zamanda, bağçalarda tətbiq olunan kurikulum və oyun əsaslı təlim metodları çox zaman forma olaraq qalır, praktikada isə müəllimlər ənənəvi tərbiyə metodlarından kənara çıxa bilmirlər”.

Ekspertin sözlərinə görə məktəbəqədər yaş dövrü uşağın inkişafı üçün ən həssas mərhələdir:

“Bu mərhələdə uşaqların sosial bacarıqları, nitq qabiliyyəti, motor inkişafı və emosional tənzimlənmə bacarıqları formalaşır. Lakin Azərbaycanda aparılan müşahidələr göstərir ki, məktəbəqədər təhsil müəssisələrinin bir çoxunda uşaq fəaliyyəti strukturlaşdırılmayıb, fərdi yanaşma yoxdur, azyaşlıların psixoloji və fiziki ehtiyacları nəzərə alınmır. Uşaqların inkişafının ölçülməsi üçün standartlaşdırılmış alətlər və monitorinq mexanizmləri ya yoxdur, ya da qeyri-effektivdir. Məsələn, Finlandiyada məktəbəqədər təhsil müəssisələrində hər uşağın inkişafı barədə fərdi portfoliolar hazırlanır və bu sənədlər valideynlərlə mütəmadi paylaşılır. Azərbaycanda isə belə bir sistem tətbiq olunmur. Müsbət məqam ondan ibarətdir ki, son illər bu sahədə müsbət təşəbbüslər müşahidə olunur. Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi və Elm və Təhsil Nazirliyi birgə layihələrlə məktəbəqədər təhsilin inklüzivliyini və keyfiyyətini artırmağa çalışır. Bəzi pilot layihələr çərçivəsində psixoloq, loqoped və inkişaf mütəxəssisləri bağçalara cəlb edilib. Eyni zamanda, UNESCO və UNICEF-in dəstəyi ilə icma əsaslı bağça modeli üzrə proqramlar həyata keçirilir ki, bu da regionlarda uşaqların məktəbəqədər təhsilə çıxış imkanlarını nisbətən artırır. Bütün bunlara baxmayaraq, əgər 38.2%-lik göstərici 50 faizə qədər artırılacaqsa, bu artım təkcə say yox, keyfiyyət baxımından da izlənilməlidir. Əks halda, daha çox uşaq sistemə daxil olsa belə, həmin sistemin özü uşaqların inkişafına adekvat cavab verə bilməyəcək. Yeni bağçaların istifadəyə verilməsi yalnız fiziki genişlənməni deyil, məzmunun yenilənməsi, kadrların hazırlanması, valideynlərlə əməkdaşlığın gücləndirilməsi və monitorinq mexanizmlərinin qurulması ilə müşayiət olunmalıdır. Nəticə etibarilə, məktəbəqədər təhsil sektorunda real dəyişiklik üçün sadəcə statistikanın artırılması yox, struktur islahatları, elmi əsaslı proqramlar və davamlı nəzarət mexanizmləri tələb olunur. Əks halda, bu mərhələnin potensialı itiriləcək və məktəbəqədər təhsil yalnız kağız üzərində iştirak göstəricisi olaraq qalacaq. Uşaq inkişafı isə təsadüfi, qeyri-bərabər və fərdiləşdirilməmiş bir sistemin içində itib gedəcək”.