Təhsilə ayrılan 5 milyarddan çox büdcə nələri dəyişdirəcək? AÇIQLAMA

"2026-cı ilin dövlət büdcəsində təhsilə ayrılan 5 milyard 15 milyon manatlıq pay təkcə maliyyə artımı deyil, sistemin uzun illərdir yığılan struktur boşluqlarına cavab vermək üçün atılan vacib strateji addımdır. Çünki təhsil yalnız xərc mənbəyi deyil, insan kapitalının formalaşdığı əsas sahədir və son illərin nəticələri bu sahədə daha çevik, daha nəticəyönlü və daha məsuliyyətli idarəetmə modelinə keçidin qaçılmaz olduğunu sübut edir".

Bu sözləri BAKU.WS-ə açıqlamasında təhsil eksperti Kamran Əsədov bildirib.

Onun sözlərinə görə, Azərbaycanın PISA-2022 nəticələrində riyaziyyat üzrə orta balın OECD göstəricisindən təqribən 75 bal geri qalması, oxu üzrə şagirdlərin yarıdan çoxunun baza səviyyəsinə belə çata bilməməsi, təbiət elmlərində də 2018-lə müqayisədə geriləmə müşahidə olunması göstərir ki, təhsilə ayrılan vəsait hələlik gözlənilən keyfiyyət dəyişikliyini yaratmır:

"Bu mənzərə təhsilin maliyyələşmə modelinin, resurs bölgüsünün və idarəetmənin yenilənməsinin həm hüquqi, həm iqtisadi, həm də pedaqoji baxımdan zəruri olduğunu təsdiqləyir.

"Təhsil haqqında" Qanunun 19.1-ci maddəsi ümumi təhsilin vəzifəsini şagirdə elmlərin əsaslarını öyrətmək, zəruri bilik və bacarıqları formalaşdırmaq, onu həyata və əməyə hazırlamaq kimi müəyyən edir. Bu o deməkdir ki, dövlət təhsilin nəticəsinə görə məsuliyyət daşıyır və ayrılan resurs elə bölüşdürülməlidir ki, həmin nəticə təmin olunsun.

Eyni zamanda "Ümumi təhsil haqqında" Qanun müəllimin sosial müdafiəsinin təmin olunmasını dövlətin birbaşa öhdəliyi kimi təsbit edir. Beləliklə, həm keyfiyyət, həm sosial təminat dövlət siyasətinin ayrılmaz komponentidir və 5 milyardlıq büdcə bu iki öhdəliyi paralel yerinə yetirmək üçün formalaşdırılıb. Elm və Təhsil Nazirliyinin son illər apardığı islahatların istiqaməti – sertifikasiya, iş saatına əsaslanan yeni əməkhaqqı modeli, təhsil müəssisələrinin inventarizasiyası, məktəbəqədər təhsilin genişləndirilməsi – məhz bu qanuni öhdəliklərin real icrasına hesablanıb və bu baxımdan büdcə artımı islahat xəttini dəstəkləyən zəruri addımdır".

Ekspert əlavə edib ki, təhsil xərclərinin 8,3 faiz səviyyəsinə çatması beynəlxalq müqayisədə hələ ideal göstərici olmasa da, artım trendi doğru istiqamətdədir:

"Çünki UNESCO-nun Təhsil 2030 tövsiyələrinə görə, dövlətlər təhsilə ümumi büdcənin 15–20 faizini, ÜDM-in isə 4–6 faizini xərcləməlidir. Bu çərçivə Azərbaycan üçün həm hədəfi, həm də yol xəritəsini müəyyən edir. Hazırda ayrılan vəsait bu həddin altında olsa da, ardıcıl artım xətti göstərir ki, dövlət təhsili strateji prioritet kimi qəbul edir və Elm və Təhsil Nazirliyinin institusional islahatlarını maliyyə ilə dəstəkləməyə hazırdır. Bu, doğru və alqışlanmalı yanaşmadır".

Orxan Hüseyn