Televiziyanın dünəni və medianın sabahı

Aparıcı Elgiz Əkbər YouTube-da layihə başladıb. İki gündür diqqət çəkən bir mənzərə var. Ənənəvi televiziyada böyük auditoriya toplamaq üçün illərlə qurulan mexanizmlərin əvəzinə, bir aparıcının öz auditoriyası ilə rəqəmsal platformaya çıxması və eyni anda on minlərlə insan tərəfindən izlənməsi.

Məsələ təkcə Elgiz Əkbərin neçə min tamaşaçı toplamasında deyil.

Əsas məsələ budur: niyə həmin auditoriya artıq televiziyanın qarşısında oturmaq məcburiyyətində deyil?

Bu, əslində, bir aparıcının televiziyadan YouTube-a keçidi deyil. Bu, tamaşaçının televiziyadan internetə keçidinin daha bir göstəricisidir.

Uzun illər televiziyanın gücü onda idi ki, kütlə televiziyanın qarşısında idi. Tamaşaçı harada dayanacağını özü seçmirdi, kanal seçirdi, saatı kanal müəyyənləşdirirdi, proqramın müddətini kanal müəyyənləşdirirdi. Televiziya həm məzmunu, həm də onun tamaşaçıya çatdırılma formasını idarə edirdi.

İndi isə vəziyyət tamamilə dəyişib.

Tamaşaçı artıq televiziyanın proqram cədvəlinə tabe deyil. O, istədiyi videoya istədiyi vaxt baxır. Canlı yayımı televizordan yox, telefondan izləyir. Aparıcını kanal vasitəsilə deyil, birbaşa izləyir. Xəbəri qəzetdən deyil, sosial şəbəkədən alır. Hətta bir çox hallarda televiziya ekranının özündən daha kiçik olan telefon ekranı onun əsas mediasına çevrilir.

Burada televiziyanın qarşısında çox ciddi bir sual dayanır. Əgər tamaşaçı artıq öz mediasını özü seçirsə, televiziya ona nə təklif edir?

Çünki rəqəmsal platformaların əsas üstünlüyü yalnız texnologiya deyil. Əsas üstünlük seçim azadlığıdır.

YouTube-da tamaşaçı proqramın başlamasını gözləmir. TikTok-da xəbərin efirə düşməsini gözləmir. Instagram-da verilişin növbəti gün yayımlanmasını gözləmir. Kontent onun qarşısına gəlir. O isə baxır, keçid edir, paylaşır, şərh yazır və həmin məzmunun yayılmasına özü də iştirak edir.

Beləliklə, tamaşaçı sadəcə tamaşaçı olmaqdan çıxır.

Media artıq birtərəfli kommunikasiya deyil.

Ənənəvi televiziyada ekran danışır, tamaşaçı dinləyirdi. İndi ekran danışır, tamaşaçı cavab verir. Hətta bəzən tamaşaçının reaksiyası proqramın özündən daha vacib olur.

Bu dəyişiklik medianın iqtisadi modelini də dəyişdirir.

Televiziyanın əsas valyutası uzun illər reytinq idi. Reytinq reklamı gətirirdi, reklam televiziyanın gəlirini formalaşdırırdı. İndi isə reklamverən üçün sadəcə “bu kanala neçə nəfər baxır?” sualı kifayət etmir. Daha konkret suallar yaranır: Kim baxır? Nə qədər baxır? Nəyə reaksiya verir? Neçə saniyə izləyir? Paylaşırmı? Linkə daxil olurmu? Məhsulu alırmı?

Rəqəmsal media bütün bunları ölçə bilir.

Ona görə də reklam bazarının diqqəti tədricən ənənəvi mediadan rəqəmsal platformalara yönəlir. Çünki rəqəmsal dünya reklamverənə sadəcə auditoriya deyil, ölçülə bilən auditoriya təklif edir.

Bu mənada Elgiz Əkbərin nümunəsi maraqlı bir detalı göstərir: artıq kütləni yalnız televiziya yaratmır.

Əksinə, bəzən kütləsi olan insan televiziyaya ehtiyac duymur.

Bu, televiziya üçün çox ciddi dəyişiklikdir.

Əvvəllər aparıcı televiziyanın yaratdığı brendin içində tanınırdı. İndi isə vəziyyət tərsinə çevrilir. Aparıcı öz brendini yaradır və platformanı özü seçir.

Yəni sabah televiziyanın “mənim efirimdə kim aparıcılıq edəcək?” sualından daha vacib sualı ola bilər:

“Auditoriyası olan aparıcını mən niyə öz platformama gətirim?”

Bu, artıq televiziya ilə aparıcı arasındakı münasibətin də dəyişməsi deməkdir.

Amma burada bir yanlış nəticəyə gəlmək olmaz.

Televiziya sabah yox olacaq demək düzgün deyil.

Necə ki, radio televiziyanın yaranması ilə yox olmadı, qəzet internetin yaranması ilə tamamilə sıradan çıxmadı, televiziya da rəqəmsal medianın inkişafı ilə bir gündə tarixə çevrilməyəcək.

Sadəcə onun funksiyası dəyişəcək.

Televiziya əvvəlki kimi yeganə ekran olmayacaq.

O, ekranlar ekosisteminin bir hissəsinə çevriləcək.

Ənənəvi televiziyanın qarşısında seçim çox sadədir: ya bu dəyişikliyi qəbul edib rəqəmsallaşacaq, ya da tamaşaçının arxasınca gedə bilmədiyi üçün tədricən təsirini itirəcək.

Televiziyanın internetə inteqrasiyası isə sadəcə proqramları YouTube-a yerləşdirməkdən ibarət deyil.

Bu, düşüncə tərzinin dəyişməsidir.

Kontentin hazırlanma sürəti dəyişməlidir. Xəbərçilik dəyişməlidir. Aparıcı anlayışı dəyişməlidir. Tamaşaçı ilə münasibət dəyişməlidir. Proqramların dili dəyişməlidir. Hətta televiziyanın “efir vaxtı” anlayışına münasibəti dəyişməlidir.

Çünki internet sürət tələb edir.

Tamaşaçı hadisənin sabah efirə çıxmasını gözləmək istəmir. Hadisə baş verən kimi onun telefonunda görünür.

Televiziya isə hələ də dünənin sürəti ilə bu günün tamaşaçısını tutmağa çalışırsa, problem artıq texnologiyada deyil, düşüncə modelindədir.

Bəlkə də, gələcəyin televiziyası ümumiyyətlə indiki televiziyaya bənzəməyəcək.

Televiziya kanalı sadəcə peyk və kabel üzərindən yayımlanan kanal yox, YouTube kanalı, mobil tətbiq, sosial media hesabları, podkast platforması, canlı yayım servisi və müxtəlif rəqəmsal məhsullardan ibarət media brendinə çevriləcək.

Yəni gələcəyin televiziyası “kanal” yox, platforma olacaq.

Aparıcı da sadəcə veriliş aparıcısı olmayacaq. O, özü bir media platformasına çevriləcək.

Bir gün televiziyanın ən böyük rəqibi başqa televiziya kanalı yox, həmin televiziyanın öz aparıcısı ola bilər.

Və bu gün biz həmin dəyişimin ilk nümunələrini görürük.

Ona görə Elgiz Əkbərin YouTube layihəsinə yalnız “bir aparıcı YouTube-a keçdi” kimi baxmaq məsələnin mahiyyətini kiçiltməkdir.

Burada daha böyük bir proses var.

Media dəyişir. Tamaşaçı dəyişir. Reklam dəyişir. Auditoriya anlayışı dəyişir. Və bununla birlikdə televiziyanın özü də dəyişməyə məcburdur.

Əsas məsələ budur:

Televiziya dəyişən tamaşaçı ilə birlikdə dəyişə biləcəkmi?

Çünki kütlə artıq təkcə televiziyanın qarşısında deyil.

Kütlə telefondadır.

Və sabahın mediası kütlənin olduğu yerdə olacaq.

Elmar
Gununsesi.info