Tramp İsrailə İranla bağlı söz verib: niyə indi sızdırıldı? DETALLAR

ABŞ prezidenti Donald Tramp hələ ötən ilin dekabrında İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu ilə görüşü zamanı Vaşinqton və Tehran arasında razılaşma əldə olunmayacağı təqdirdə İsrailin İranın ballistik raket proqramına endirəcəyi zərbələri dəstəkləyəcəyini bildirib. Ölkə.Az xəbər verir ki, bu barədə "CBS News" öz mənbələrinə istinadən məlumat yayıb.

Telekanalın xəbərinə görə, Tramp bu vədi Netanyahunun dekabrda Florida ştatındakı Mar-a-Laqo iqamətgahına səfəri zamanı verib. Mənbələrin bildirdiyinə əsasən, Ağ Ev rəhbəri İsrail tərəfinə açıq şəkildə bildirib ki, əgər ABŞ və İran arasında danışıqlar nəticəsiz qalarsa, Vaşinqton İsrailin İranın raket proqramına qarşı hərbi addımlarına siyasi və mümkün digər formada dəstək verəcək.

Eyni zamanda "The Times of Israel" diqqətə çatdırır ki, bu məlumatın məhz indi mediaya sızdırılması təsadüfi olmaya bilər. Nəşr ehtimal edir ki, bu, İrana danışıqlar ərəfəsində təzyiq göstərmək məqsədi daşıyan koordinasiyalı informasiya kampaniyasının tərkib hissəsi ola bilər. Çünki artıq yaxın günlərdə Vaşinqton və Tehran arasında növbəti danışıqlar raundunun keçirilməsi gözlənilir.

Digər tərəfdən, "Axios" yazır ki, Tramp və Netanyahu ötən həftə keçirilən görüşdə danışıqlar bərpa olunsa belə, İrana qarşı təzyiq siyasətinin davam etdirilməsi barədə razılığa gəliblər. Bu isə göstərir ki, diplomatik proses paralel şəkildə maksimum təzyiq strategiyası ilə müşayiət olunur.

Netanyahu isə İranla mümkün razılaşmaya açıq şəkildə skeptik yanaşır. İsrail baş naziri bazar günü keçirilən konfransda bildirib ki, Tehrana dair hər hansı razılaşma yalnız nüvə proqramı ilə məhdudlaşmamalıdır. Onun sözlərinə görə, birinci şərt – bütün zənginləşdirilmiş nüvə materiallarının İran ərazisindən çıxarılmasıdır. İkinci şərt – uranın zənginləşdirilməsi imkanlarının tamamilə aradan qaldırılması, yəni sadəcə prosesin dayandırılması deyil, bu infrastrukturu təmin edən avadanlıq və obyektlərin sökülməsidir.

Üçüncü komponent kimi Netanyahu İranın ballistik raket proqramının məhdudlaşdırılmasını göstərib. O xatırladıb ki, Raket Texnologiyalarına Nəzarət Rejiminə (MTCR) əsasən 300 kilometrdən artıq mənzilli raketlərə məhdudiyyət qoyulur və İran bu çərçivəyə əməl etmir. Dördüncü şərt İranın regionda yaratdığı və İsrailin “terror oxu” adlandırdığı hərbi-siyasi şəbəkənin dağıdılmasıdır. Beşinci və sonuncu şərt isə bütün bu öhdəliklərin icrasına dair real və məzmunlu beynəlxalq yoxlamaların həyata keçirilməsidir.

CBS qeyd edir ki, Netanyahunun irəli sürdüyü tələblər potensial razılaşmanı yalnız nüvə dosyesindən çıxararaq İranın raket proqramını və regional təsir siyasətini də əhatə edən daha geniş təhlükəsizlik çərçivəsinə keçirir.

Bu situasiya bir neçə mühüm məqamı üzə çıxarır. Birincisi, Vaşinqtonun klassik “diplomatiya + təzyiq” modeli yenidən aktivləşib. Tramp administrasiyası formal olaraq danışıqlara açıq qalsa da, İsrailə verilən mümkün hərbi dəstək siqnalı Tehrana ciddi xəbərdarlıqdır. Bu, faktiki olaraq “razılaşma ya da eskalasiya” formuludur.

İkincisi, Netanyahunun şərtləri real danışıqlar çərçivəsini xeyli daraldır. İranın yalnız nüvə proqramı deyil, raket potensialı və regional təsir mexanizmlərinin də masaya qoyulması, Tehranın qəbul etməsi çətin olan maksimalist paket kimi görünür. Bu isə razılaşma ehtimalını zəiflədir.

Üçüncüsü, məlumatın məhz danışıqlar ərəfəsində mediaya çıxması təsadüfi görünmür. Bu, psixoloji təzyiq aləti və danışıqlarda mövqe sərtləşdirmə taktikasının elementi kimi qiymətləndirilə bilər.

Beləliklə, region yenidən yüksək risk zonasına daxil olur: ya genişləndirilmiş və çətin kompromis tələb edən saziş, ya da məhdud, lakin təhlükəli hərbi eskalasiya ssenarisi gündəmdə qala bilər. İndiki mərhələdə diplomatik pəncərə açıq qalsa da, hərbi alternativin açıq şəkildə səsləndirilməsi Yaxın Şərqdə gərginliyin artması ehtimalını real saxlayır.
Miri
Ölkə.Az