Tramp sülh axtarışındadır ŞƏRH

ABŞ tərəflərə  "kökə ilə yanaşı, həm də dəyənək" göstərir

Rusiya ABŞ-Avropa Birliyi arasındakı fikir ayrılıqları səbəbi ilə özünü daha baha qiymətə satmağa çalışır

ABŞ Prezidenti Donald Trampın göstərişi ilə Ukraynaya bütün hərbi yardım dayandırılıb. Məlumata görə, Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin üzr istəməsi üçün Ağ Ev Ukraynaya hərbi yardımı dayandırmaq qərarına gəlib. Tramp və onun köməkçiləri nadir torpaq ehtiyatları ilə bağlı sövdələşməni imzalamazdan və ya davamlı xarici yardımı müzakirə etməzdən əvvəl Zelenskinin günahını etiraf etməsini istəyirlər: "Yardımın kəsilməsi qərarı Ukraynaya təzyiq strategiyasıdır”. Hətta dövlət katibi Marko Rubio Zelenskini Trampla münaqişəyə görə açıq şəkildə üzr istəməyə çağıran rəsmilərdən biri olub. Trampdan sonra Avropa Birliyinin liderləri də Macarıstanın etirazları səbəbindən Kiyev üçün yeni 20 milyard avroluq hərbi yardım paketinin hazırlanmasını dayandırıb. Həmçinin, “Röyters” məlumat yayıb ki, ABŞ Rusiyaya qarşı sanksiyaları potensial olaraq yumşaltmaq üçün plan hazırlayır. Qeyd olunub ki, Ağ Ev Dövlət Departamentinə və Maliyyə Nazirliyinə yumşaldılması mümkün olan sanksiyaların siyahısını hazırlamağı tapşırıb. Bildirilir ki, məhdudiyyətlərin yumşaldılması ABŞ administrasiyası ilə Moskva arasında diplomatik və iqtisadi münasibətlərin yaxşılaşdırılmasına dair daha geniş danışıqlar zamanı müzakirə oluna bilər. 

Rusiya prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov bildirib ki, əgər ABŞ, həqiqətən də, Ukraynaya hərbi yardımı dayandırmaq qərarına gəlsə, bu, Ukraynanı sülh prosesinə doğru irəliləməyə sövq edə bilər. Onun sözlərinə görə, Vaşinqtonun Kiyevə hərbi yardımı dayandırmaq qərarının təfərrüatlarını hələ öyrənmək lazımdır: “Sözsüz ki, hələ də detalları dəqiqləşdirmək lazımdır, lakin bu doğrudursa, bu, həqiqətən də, Kiyev rejimini sülh prosesinə doğru sövq edə biləcək qərardır”. Peskov əlavə edib ki, Kreml Trampın “rusiyapərəst” olması ittihamları ilə razı deyil. O, Trampın birinci prezidentliyi dövründə Rusiyaya qarşı tətbiq etdiyi sanksiyaları, Ukraynaya hərbi yardımları xatırladıb: "ABŞ Prezidenti Donald Tramp əvvəlki prezidentlik dövründə, həqiqətən də, Rusiyaya qarşı çox addımlar atıb. Həqiqətən, hamı yaxşı xatırlayır ki, Trampın əvvəlki prezidentlik dövründə bir çox sanksiyalar tətbiq edilib, Ukraynaya silah tədarükü başlayıb. Bu, həqiqətən də baş verib. Bu baxımdan Trampla ancaq razılaşmaq olar". Tramp özü də “rusiyapərəst” mövqe ilə bağlı ittihamları rədd edib. Bildirib ki, o, “Rusiyaya kədərdən başqa heç nə gətirməyib”. ABŞ prezidenti xatırladıb ki, onun rəhbərliyi altında Moskvaya qarşı sanksiyalar tətbiq edilib və “Javelin” raket sistemləri Kiyevə çatdırılıb. 

Bu arada ABŞ-nin vitse-prezidenti Ceyms Vens növbəti dəfə Kiyev hökumətini tənqid edib: "Zelenski müharibənin çox uzun sürəcəyini deyib. Onun bu müharibəni maliyyələşdirmək üçün pulu haradan alacağını bilmirəm. Avropanın müharibəni Bayden və Harrislə eyni səviyyədə maliyyələşdirəcəyinə şübhə edirəm". Vensin sözlərinə görə, avropalı dostları ukraynalılara qarşı son dərəcə yanlış hərəkət edirlər: “Bu ölkələrin əhalisi deyir ki, onlar bu müharibəni sonsuza qədər maliyyələşdirməyə hazırlaşmırlar. Amerikalılar da müharibəni sonsuza qədər maliyyələşdirmək istəmədiklərini bildirirlər. Ona görə də Amerika, Rusiya, Ukrayna və Avropanın maraqlarına cavab verən yeganə məsələ bu münaqişəyə son qoymaqdır”. O vurğulayıb ki, Zelenski Avropaya gəlir və bir çox avropalı tərəfdaşlar onu hər cəhətdən dəstəkləyir: "Ona deyirlər ki, “sən azadlıq döyüşçüsüsən, mübarizəni davam etdirməlisən”. Ancaq əbədi mübarizəni nə ilə aparmalıdır? Kimin pulu ilə, kimin döyüş sursatı və kimin hesabına?". Vens qeyd edib ki, Prezident Tramp daha realist mövqe tutur: “Biz bunu həmişəlik maliyyələşdirə bilmərik. Ukraynalılar əbədi döyüşə bilməz. Gəlin vəziyyəti sülh yolu ilə həll edək".

Politoloq Turab Rzayev "Sherg.az"a açıqlamasında deyib ki, Donald Trampın Rusiya-Ukrayna müharibəsi ilə bağlı addımları kənardan çox məntiqli görünməsə də, əslində, ABŞ siyasi mühiti və seçiciləri üçün kifayət qədər məntiqlidir. Ekspert bildirib ki, Ukrayna müharibəsi başından bəri, xüsusən üçüncü dünya ölkələrində çox qəribə bir romantizmlə müşahidə olunur: 

"Sanki burada azadlıq, ədalət, qardaşlıq və bərabərlik mübarizəsi var və dünya böyük şərə qarşı mübarizə aparır. Media təbliğatı əsasən bu yöndə aparılır. Amma işin kökünə endikdə bəlli olur ki, bu müharibədə ABŞ-nin qarşıya qoyduğu müəyyən məqsədlər var idi. Müharibədə uğursuzluq, sanksiyalar və təzyiqlərlə Rusiyada Putin hakmiyyətini devirməyə nail olmaq istəyirdilər. Hesab edirdilər ki, müharibə daxildə çaxnaşma, narazılıq yaradacaq, problemlərə səbəb olacaq və Putin çevrilişlə hakimiyyətdən gedəcək. Bu, ilkin plan idi. Co Bayden özü Ukraynaya verəcəyi dəstəyi belə ifadə etmişdi. Pentaqonun da maraqları o idi ki, Rusiyanı mümkün qədər zəiflətsin və Çinlə, İranla potensial qarşıdurmada Rusiya təzyiq göstərə bilməsin. Ancaq görünən odur ki, bu hədəflərə nail olmaq mümkün olmadı. Faktiki olaraq Rusiya Ukrayna ilə müharibəni davam etdirir. Düzdür, ciddi iqtisadi çətinliklərlə üzləşir, maliyyə, silah, insan itkiləri var. Amma uzun müddət dirənməyi bacardı. Üfüqdə Putinin devrilməsi, Rusiyanın parçalanması da görünmür. Bütün bunlara görə, Tramp Ukrayna layihəsini uğursuz layihə kimi görür və deyir ki, indiyədək yüz milyard dollarlarla vəsait xərclənsə də, qarşıya qoyulan məqsədlər reallaşmayıb. Tramp da bu layihəni sonlandırmaq, hətta mümkünsə, ABŞ-nin çəkdiyi xərcləri geri almaq istəyir. Ukrayna hakimiyyətinə təzyiqlər, əlvan metallar, minerallarla bağlı müzakirələr də bununla bağlıdır".

Siyasi şərhçi vurğulayıb ki, Rusiya indiki məqamda ABŞ və Avropa İttifaqı arasındakı gərginlikdən məharətlə istifadə etməyə çalışır:

"Əslində, Rusiya qarşı tərəflə görüşü və sülhü ən çox arzulayan tərəf idi. Çünki ölkənin resursları tükənmək üzrədir. Uzunmüddətli dövrdə siyasi-iqtisadi izolyasiyaya davam gətirə bilməz. Lakin Rusiya ABŞ-Avropa Birliyi arasındakı fikir ayrılıqları səbəbi ilə özünü daha baha qiymətə satmağa çalışır. Moskva özünü elə aparır ki, sanki sülhə, atəşkəsə Ukraynanın, Qərbin daha çox ehtiyacı var. Ona görə maksimum şəkildə öz şərtlərini irəli sürür. Artıq Trampın dilindən "Ukrayna işğal edilmiş ərazilərini qaytara bilməyəcək" kimi ifadələr eşidirik. Digər tərəfdən Tramp da kifayət qədər praqmatik siyasətçidir. Rusiya ilə təmaslar davam edərkən Ukraynaya ciddi texnoloji silahların verilə biləcəyini istisna etmir. Bununla Kremli də sülhə məcbur edir. "Kökə ilə yanaşı, həm də dəyənək" göstərir. Diplomatiya bu məsələdə tərəflərin güc göstərisinə çevriləcək. Hər iki tərəf mümkün kompromisləri əldə etmək niyyətindədir".