Tufandağ buzlağının əriməsi həm risk, həm fürsət yaradır Ekoloqdan AÇIQLAMA

Avqustun 18-23-də Böyük Qafqazın şimal-şərq yamacında yerləşən Tufandağ buzlağında tədqiqat aparılıb. Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyi və Ekologiya Nazirliyinin birgə ekspedisiyası zamanı buzlağın koordinatları, hündürlüyü və çatların ölçüləri qeydə alınıb. Müşahidələr göstərib ki, buzlaq sahəsi azalır, ərimə sürətlənir, çatların sayı artır, Mahmuddərə çayında isə suyun səviyyəsi yüksəlib. Qeyd edək ki, Tufandağ bölgənin ən böyük buzlağıdır.

Buzlaqlardakı çatların artması və ölçülərinin genişlənməsi gələcəkdə hansı ekoloji fəsadlara yol aça bilər?

Mövzu ilə bağlı Redaktor.az-a açıqlamasında Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi yanında İctimai Şuranın sədri, ekoloq  Amin Məmmədov bildirdi ki, buzlaqların sahəsində müşahidə olunan azalma və ərimə prosesi əslində gözlənilən haldır.

"Dünyanın müxtəlif qitələrində, xüsusən dağlıq və qütb bölgələrində bu tendensiya artıq uzun illərdir qeydə alınır. Bunun başlıca səbəbi havanın orta temperaturunun yüksəlməsi və anomal istilərin artmasıdır. Mövsüm ərzində yüksək temperaturlu günlərin sayının çoxalması buzlaqların ərimə sürətini artırır və onların sahəsinin kiçilməsinə səbəb olur. Bu proses eyni zamanda, buzlaqların üzərində çatların və morenlərin daha da genişlənməsinə gətirib çıxarır. Gələcəkdə bu ərimə prosesinin bir sıra ekoloji və iqtisadi nəticələri ola bilər. Buzlaqlardan qidalanan çaylarda suyun səviyyəsi və sərfi artacaq, bu isə daşqın və sel riskini yüksəldir. Xüsusilə yay və yaz aylarında anomal istilər zamanı çaylarda su sərfinin qəfildən artması ətraf ərazilərdə təhlükəli hallara səbəb ola bilər. Fövqəladə hallar baxımından bu, ciddi risk amilidir və qabaqlayıcı tədbirlərin görülməsini tələb edir".

Ekoloq əlavə etdi ki, buzlaqların əriməsi nəticəsində yaranan suyun bir hissəsi yerin altına sızaraq yeraltı su ehtiyatlarını zənginləşdirir:

"Bu, su ehtiyatlarının qorunması və kənd təsərrüfatı, içməli su təminatı baxımından müsbət təsir yaradır. Beləliklə, buzlaqların əriməsi həm mənfi, həm də müsbət nəticələr doğurur. Mənfi cəhət kimi sel və daşqın riskini artırır, müsbət tərəfdən isə yeraltı su laylarının dolmasına və ekosistemin su balansının qorunmasına kömək edir. Əlavə olaraq, buzlaqların sürətlə əriməsi bitki və heyvan növlərinə də təsir göstərə bilər. Xüsusilə dağlıq ərazilərdə yaşayan nadir flora və fauna üçün suyun azalması və çayların səviyyəsinin dəyişməsi ekosistemdə tarazlığın pozulmasına səbəb ola bilər. Ona görə də bu prosesin daimi monitorinqi, mütəmadi tədqiqatlar, qabaqlayıcı idarəetmə tədbirləri ekoloqlar və dövlət orqanları üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Nəticə olaraq, Tufandağ və digər buzlaqların əriməsi həm Azərbaycanın su ehtiyatları, həm də ekoloji tarazlıq baxımından diqqətlə izlənməli və lazımi adaptasiya tədbirləri görülməlidir", - deyə Amin Məmmədov qeyd etdi.

Xədicə BAXIŞLI