Ukraynanın NATO üzvlüyü: Qərarı kim verir Qərb, yoxsa Moskva?

Dünən London qlobal siyasətin mərkəzinə çevrildi. NATO-un 14 ölkəsinin liderləri və nümayəndə heyəti Ukraynaya dəstək üçün bir araya gəldilər. Eyni zamanda, Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski ölkəsinin NATO-ya üzv olacağı və müharibə bitəcəyi təqdirdə istefa verməyə hazır olduğunu açıqlayıb. Ukrayna lideri  bu halda öz missiyasını başa çatmış hesab edəcəyini deyib.

Bu barədə Moderator.az-adanışan politoloq Ramiyə Məmmədova deyib ki, London sammiti Avropanın birliyini və Ukraynaya dəstəyini bir daha nümayiş etdirdi:

“Avropa liderləri Trampa və dünyaya göstərdilər ki, onların mövqeyi dəyişməz qalır və Ukraynanı Avropanın bir hissəsi kimi qəbul edirlər. Sammit eyni zamanda ABŞ-ın, xüsusilə də Trampın diqqətini çəkmək və onu Ukraynaya dəstəyi davam etdirməyə təşviq etmək məqsədi daşıyırdı. Toplantının yekununda Avropa ölkələri Ukraynaya hərbi və maliyyə yardımını davam etdirmək qərarına gəldilər, Britaniya isə Ukraynaya əsgər göndərməyə hazır olduğunu bildirdi. Fransa Prezidenti Emmanuel Makron və Böyük Britaniyanın Baş Naziri Kir Staymer sammitdə müharibənin mərhələli atəşkəslə dayandırılması ideyasını irəli sürdülər. İlk növbədə, elektrik və nüvə obyektlərinə, daha sonra isə kritik infrastruktur və logistika mərkəzlərinə hücumların dayandırılması nəzərdə tutulur. Bundan sonra masa arxasında diplomatik danışıqlara başlanılmalıdır. Eyni zamanda, Avropa Birliyi anlayır ki, ABŞ-ın, xüsusilə də Trampın dəstəyi olmadan Ukraynanı qorumaq çətin olacaq. Avropa liderləri Trampa açıq mesaj verdilər ki, onlar Ukraynaya dəstəklərini davam etdirəcəklər və ABŞ da bu prosesdə iştirak etməlidir. Lakin aydındır ki, heç bir Avropa dövləti və ya ABŞ birbaşa müharibəyə qoşulub əsgərlərini döyüş meydanına göndərmək niyyətində deyil. İngiltərə və digər ölkələr müəyyən dərəcədə yardım edə bilsələr də, əsas döyüş Ukrayna əsgərlərinin üzərində qalacaq. Maliyyə və silah yardımı Ukraynanın müqavimətini bir neçə ay daha uzada bilər, lakin bu, qəti həll yolu deyil. Əgər ABŞ tam dəstəyini geri çəksə, Ukrayna ya məğlubiyyətə, ya da ərazi itkisinə məruz qala bilər. Avropa Ukraynanı dəstəkləyir, lakin təkbaşına müharibənin gedişatını dəyişmək gücündə deyil. Trampın bu prosesdə rolu isə həlledici olaraq qalır”.

Politoloq vurğulayıb ki, Avropa Birliyi rəhbərləri Zelenskidən Tramp ilə masa arxasında oturaraq müzakirələr aparmasını və yeraltı qaynaqlarla bağlı razılaşma imzalamasını istəyirlər:

 “Zelenskinin mümkün gedişi əhəmiyyətli rol oynamayacaq. Çünki müharibəni Zelenski başladıbsa, onu da Zelenski bitirməlidir. Eynilə, Qarabağ məsələsində Paşinyanın prosesin başlanğıc və son nöqtəsi kimi qəbul edildiyi kimi, Ukrayna məsələsində də Zelenskinin mövqeyi həlledici faktor sayılır. 

Digər tərəfdən, Ukraynanın NATO-ya üzvlüyü məsələsində qərar verən tərəf nə Zelenski, nə də Avropa Birliyidir. Burada əsas söz sahibi Rusiyadır, çünki Moskva NATO-nun sərhədlərinə yaxınlaşmasına qəti şəkildə qarşı çıxır. Necə ki, ABŞ öz maraqlarını prioritet sayır, Rusiya da öz təhlükəsizliyini əsas götürərək NATO-nun genişlənməsinə mane olmaq istəyir. Bu səbəbdən, Rusiyanın nə Zelenskinin istefasına, nə də Ukraynanın NATO-ya üzv olmasına razılıq verməsi real görünmür. Bundan əlavə, Tramp və Putin arasında iqtisadi maraqlara əsaslanan mümkün sövdələşmələr də diqqət çəkir. Tramp Rusiya bazarına daxil olub, neft və qaz sektorunda biznes quraraq ABŞ-ın iqtisadiyyatını gücləndirmək niyyətindədir. Ona görə də Avropa Birliyinin və Zelenskinin atdığı addımların hələlik konkret nəticə verməməsi, prosesin əsas oyunçular – ABŞ və Rusiyanın razılığı olmadan irəliləyə bilməyəcəyini göstərir”.

Mehin Mehmanqızı