Ümumtəhsil sahəsində tətbiq ediləcək yeni model klassik dərs modelinə alternativ yox, hibrid və çevik təhsil modelidir”

2026-2027-ci tədris ilindən Azərbaycanda ümumtəhsil sahəsində yeni model tətbiq ediləcək. Müəllim çatışmazlığı olan fənlər distant formada tədris olunacaq. Bunun üçün bəzi məktəblərə “mərkəz məktəb” statusu veriləcək, müasir texniki infrastruktur qurulacaq. Şagirdlər öz məktəblərindən ayrılmadan, bu mərkəzlərə onlayn qoşularaq dərslərdə iştirak edəcəklər.

Modelin məqsədi regionlarda müəllim çatışmazlığını aradan qaldırmaq və təhsildə keyfiyyət bərabərliyini təmin etməkdir. Eyni zamanda şagird sayı az olan və səmərəli fəaliyyəti mümkün olmayan məktəblər mərhələli şəkildə bağlanacaq, şagirdlər distant təhsilə yönləndiriləcək. Bu kateqoriyaya daxil olan məktəblərin sayının 100-dən çox olduğu bildirilir.

Sizcə, bu yanaşma ucqar ərazilərdə təhsilin keyfiyyətini artıracaq, yoxsa şagird-müəllim ünsiyyətinin zəifləməsi kimi əlavə problemlər yaradacaq?

Məsələ ilə bağlı Bizimyol.info xəbər portalına təhsil eksperti, Azərbaycan Maarifçilər Assosiasiyasının sədri Tofiq Sadıxov bildirib ki, ucqar və azşagirdli məktəblərdə əsas problem illərdir müəllim çatışmazlığı və tədris keyfiyyətində qeyri-bərabərlikdir: “Təhsil eksperti kimi bu yanaşmanı strateji baxımdan düzgün və zəruri addım hesab edirəm. Əvvəla, etiraf etməliyik ki, ucqar və azşagirdli məktəblərdə əsas problem illərdir müəllim çatışmazlığı və tədris keyfiyyətində qeyri-bərabərlikdir. Bir məktəbdə riyaziyyat, fizika və ya xarici dil müəllimi olmadığı halda, məktəb binasının açıq qalması formal təhsil görüntüsü yaradır, amma real nəticə vermir. Yeni model isə məhz bu boşluğu doldurmağı hədəfləyir.

“Mərkəz məktəb” yanaşması təhsildə resursların daha ağıllı idarə olunmasına zəmin yaradacaq. Güclü müəllimlərin bilik və təcrübəsinin texnologiya vasitəsilə bir neçə məktəbə eyni vaxtda ötürülməsi bir sıra müsbət nəticələrə səbəb olacaqdır. Bu addım regionlar arasında təhsil keyfiyyətini balanslaşdıracaq, şagirdlərin fənlər üzrə geri qalmasının qarşısını alacaq və müəllim peşəkarlığını daha geniş auditoriyaya çatdıracaqdır. Burada vacib məqam odur ki, şagird öz məktəb mühitində qalır. Yəni məktəb bağlanmır, sosiallaşma, sinif mühiti, yerli müəllimlə ünsiyyət davam edir. Distant dərs isə canlı müəllimi əvəz etmir, onu tamamlayır. Bu, klassik dərs modelinə alternativ yox, hibrid və çevik təhsil modelidir.

Şagird-müəllim ünsiyyətinin zəifləməsi ilə bağlı narahatlıqlar başadüşüləndir. Lakin doğru addımlar atılarsa bu risk də aradan qalxmış olacaq. Bu addımlar arasında ilkin olaraq keyfiyyətli texniki infrastruktur qurulmalı, distant tədris üçün xüsusi müəllimlər hazırlanmalıdır. Bu model düzgün qurulduğu halda şagirdlərin daha motivasiyalı müəllimlərlə dərs keçməsinə, müasir tədris metodları ilə tanış olmasına, texnoloji bacarıqlarının erkən yaşdan formalaşmasına imkan yaradacaqdır.

Şagird sayı çox az olan və artıq effektiv fəaliyyət göstərə bilməyən məktəblərin mərhələli bağlanması isə emosional yox, təhsil keyfiyyəti prizmasından qiymətləndirilməlidir. Əsas məqsəd mövcud xərcləri optimallaşdıraraq şagirdlərə daha keyfiyyətli bilik verməkdir.

Nəticə etibarilə, bu yanaşma düzgün icra olunduğu halda ucqar ərazilərdə təhsilin keyfiyyətini yüksəldəcək, müəllim çatışmazlığı problemini sistemli şəkildə azaldacaq, daha ədalətli və bərabər təhsil mühiti yaradacaq. Bu, sadəcə texnoloji yenilik deyil, təhsildə düşüncə dəyişikliyidir və mən bu təhsil siyasətini gələcəyə yönəlik, cəsarətli və dəstəklənməli addım kimi qiymətləndirirəm.

Dünya təcrübəsi göstərir ki, distant və hibrid tədris modelləri düzgün planlaşdırıldıqda regionlarda təhsilin keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Azərbaycan üçün seçilən yanaşma da əslində sınaqdan çıxmış beynəlxalq modellərə söykənir”.

Tofiq Sadıxov qeyd edib ki, Azərbaycanda tətbiq ediləcək model dünya təcrübəsinə uyğun, gecikmiş, lakin vaxtında atılan addımdır: “Finlandiya nümunəsində ucqar kənd məktəblərində bəzi fənlər – xüsusən riyaziyyat, təbiət elmləri və xarici dillər – regional mərkəz məktəblərdən onlayn şəkildə tədris olunur. Şagirdlər yerli məktəbdə qalır, sinif mühiti saxlanılır, distant dərslər isə keyfiyyətli müəllimə çıxışı təmin edir. Nəticədə kənd və şəhər məktəbləri arasında nəticə fərqi minimuma endirilib.

Kanadada, xüsusilə Ontario “virtual school hub” modeli tətbiq olunur. Müəllim tapmaqda çətinlik çəkilən regionlarda şagirdlər öz məktəblərində dərsə qatılır, əsas fənləri isə mərkəzi platformadan canlı şəkildə keçirlər. Bu model illərdir tətbiq olunur və region gənclərinin ali məktəblərə qəbul göstəricilərində artım müşahidə edilir.

Estoniya isə texnologiya əsaslı təhsil sahəsində dünya liderlərindən biridir. Burada azşagirdli məktəblər üçün hibrid model dövlət siyasəti səviyyəsində dəstəklənir. “Mərkəz məktəb” anlayışı rəqəmsal platformalarla birləşdirilərək müəllim resurslarının səmərəli istifadəsinə imkan yaradır. Estoniyada distant dərs “məcburiyyət” deyil, keyfiyyəti təmin edən alət kimi qəbul olunur.

Avstraliyada isə ucqar və səhralıq ərazilərdə yaşayan şagirdlər üçün “School of the Air” modeli onilliklərdir fəaliyyət göstərir. Bu sistem vasitəsilə min kilometrlərlə uzaqda olan şagirdlər canlı dərslərdə iştirak edir və bu gün həmin model müasir onlayn platformalarla daha da təkmilləşdirilib.

Bu nümunələr onu göstərir ki, problem distant tədrisin özündə deyil, onun necə qurulmasındadır. Düzgün müəllim seçimi, texniki təminat, yerli məktəbdə dəstəkləyici mexanizmlər və davamlı monitorinq olduqda distant elementlər müəllim çatışmazlığını kompensasiya edəcək, region şagirdlərinə bərabər imkan yaradacaq, təhsildə sosial ədaləti gücləndirəcəkdir.

Bu baxımdan Azərbaycanda tətbiq ediləcək model dünya təcrübəsinə uyğun, gecikmiş, lakin vaxtında atılan addımdır. Əsas məsələ onu formal yox, məzmunlu və şagird mərkəzli şəkildə həyata keçirməkdir.

Bu model Azərbaycan təhsil sistemi üçün potensialı yüksək olan, lakin diqqətli idarə tələb edən bir islahatdır. Müsbət tərəflər risklərdən qat-qat çoxdur və düzgün icra olunduğu halda bu proses təhsildə keyfiyyət, ədalət və müasirlik baxımından ciddi irəliləyiş yaradacaq”.

Günel Həsənova, Bizimyol.info